Issue link: https://maltatoday.uberflip.com/i/1546132
13 arti u kultura IL-ĦADD 9 T'AWWISSU 2026 • illum Il-gazzetta ILLUM hija megħjuna mill-Kunsill Malti għall-Arti Il-Ħamrun jiċċelebra: L-Istorja u t-tradizzjonijiet tal-festa ta' San Gejtanu Il-festa ta' San Gejtanu fil- Ħamrun hija waħda mill-aktar festi popolari u prestiġjużi f 'Malta. Kull sena, fl-ewwel Ħadd wara s-7 ta' Awwissu, eluf ta' nies jinġabru fit-toroq tal-lokalità biex jiċċelebraw, mhux biss il- patrun tal-parroċċa, iżda wkoll tradizzjoni li ilha aktar minn seklu tifforma l-identità tal- Ħamruniżi. Il-festa hija taħlita unika ta' devozzjoni reliġjuża, patrimonju kulturali, mużika, logħob tan-nar u sens qawwi ta' komunità li għadu jgħix sal-lum. L-istorja tal-festa hija marbuta mill-qrib mal-iżvilupp tal-Ħam- run innifsu. Sas-seklu dsatax, il-Ħamrun kien għadu komunità relattivament żgħira li kibret malajr minħabba l-espansjoni urbana qrib il-Belt Valletta. Meta l-popo- lazzjoni bdiet tiżdied, il-knejjes żgħar eżistenti ma baqgħux jilqgħu lill-fidili kollha. Għalhekk ittieħ- det id-deċiżjoni li tinbena knisja parrokkjali ġdida, iddedikata lil San Gejtanu ta' iene, fundatur tal-Ordni Teatin. Il-knisja nbniet bejn l-1869 u l-1875 u saret il-knis- ja parrokkjali uffiċjali tal-Ħamrun fl-1881. L-għażla ta' San Gejtanu ma kinitx każwali. L-Isqof Gaetano Pace Forno xtaq li l-parroċċa l-ġdida tkun iddedikata lill-qaddis li kien iġib ismu. Maż-żmien, iżda, il-patrun sar ferm aktar minn sempliċi dedika; sar simbolu tal- lokalità kollha. L-istatwa titulari, maħduma mill-iskultur magħruf Karlu Darmanin fl-1885, għadha sal-lum waħda mill-aktar statwi meqjuma u ammirati fost il-festi Maltin. Filwaqt li l-kwadru titulari huwa xogħol il-pittur Taljan Pietro Gagliardi, il-knisja nnifisha tibqa' waħda mill-isbaħ monumenti reliġjużi fil-pajjiż. Matul il-ġimgħa tal-festa, il-par- roċċa tieħu ħajja speċjali. Iċ-ċele- brazzjonijiet reliġjużi jibdew diversi jiem qabel, bit-trasferiment solenni tar-relikwa u tal-istatwa tan-niċċa għal post prominenti fil-knisja. Isi- ru quddies solenni, novena, vespri u ċelebrazzjonijiet iddedikati lil di- versi gruppi tal-komunità, fosthom il-morda u l-emigranti Ħamruniżi. Dawn il-funzjonijiet jibqgħu fil-qa- lba tal-festa u jfakkru li l-oriġini tagħha hija waħda spiritwali. Madankollu, barra mill-knisja, il-festa tieħu dimensjoni oħra. It-toroq tal-Ħamrun jinbidlu f 'wirja spettakolari ta' pavaljuni, bandalori, statwi dekorattivi, dwal artistiċi u dekorazzjonijiet tradiz- zjonali li jinħadmu b'ħafna sigħat ta' volontarjat. Ħafna residenti jżejnu l-faċċati tad-djar tagħhom, filwaqt li n-negozji lokali jieħdu sehem b'entużjażmu fil-festa, li ġġib magħha moviment ekonomiku qawwi kull sena. Waħda mill-aktar karatteristiċi magħrufa tal-festa hija l-parteċi- pazzjoni tal-każini tal-banda. Il- Każin San Gejtanu, magħruf bħala "tat-Tamal", u l-Każin San Ġużepp, magħruf bħala "tal-Miskina", ilhom għal aktar minn seklu jagħtu kulur u ħajja lill-festa. Minkejja r-rivalità storika bejniethom, iż-żewġ każini taw kontribut enormi biex il-festa tal-Ħamrun saret waħda mill-ak- tar magħrufa fil-gżejjer Maltin. Il-marċi brijużi tagħhom, li jibdew kmieni filgħodu u jkomplu sa tard filgħaxija, jiġbdu eluf ta' partitarji u viżitaturi minn kull rokna ta' Malta. Il-mużika għandha rwol ewlieni fil-festa. Minbarra l-marċi tradizz- jonali, il-festa għandha repertorju rikk ta' innijiet reliġjużi u popolari ddedikati lil San Gejtanu. Fost dawn jispikka "Xerrdu l-Ferħ", innu popolari li ilu għal għexieren ta' snin jindaqq waqt il-festa u li sar parti mill-identità mużikali tal-Ħamrun. Naturalment, ma tistax titkellem dwar il-festa ta' San Gejtanu min- għajr ma ssemmi n-nar tal-ajru u n-nar tal-art. Il-wirjiet pirotekniċi huma fost l-aktar mistennija tas-sajf Malti u jinvolvu xhur twal ta' preparazzjoni minn voluntiera ddedikati. Kull sena, il-logħob tan-nar jagħti spettaklu li jiġbed eluf ta' spettaturi u jkompli jsaħħaħ ir-reputazzjoni tal-festa bħala waħ- da mill-akbar fil-pajjiż. L-aktar mument emozzjonan- ti jasal filgħaxija tal-festa, meta l-istatwa ta' San Gejtanu toħroġ fil-purċissjoni u ddur mat-toroq prinċipali tal-Ħamrun. Eluf ta' devoti jakkumpanjaw il-vara tul il-mixja, sakemm fl-aħħar tal-purċissjoni tasal quddiem il-knisja parrokkjali. Hawn iseħħ wieħed mill-aktar riti magħrufa fil-festi Maltin: il-"ġirja" tat-taraġ. Il-portaturi jerfgħu l-istatwa u jiġru biha fuq it-taraġ tal-knisja fost ċapċip kontinwu, daqq ta' qniep- en, mużika u logħob tan-nar. Din it-tradizzjoni tmur lura għall-1898 u saret simbolu inseparabbli tal-festa ta' San Gejtanu. Minkejja li darba tqajmu dubji dwar is-sigurtà tagħha, it-tradizzjoni baqgħet tinżamm bħala parti importanti mill-wirt kulturali tal-Ħamrun. Lil hinn mill-briju u l-ispettaklu, il-festa ta' San Gejtanu tibqa' festa tal-komunità. Hija okkażjoni fejn ġenerazzjonijiet differenti jaħdmu flimkien biex iżommu ħaj wirt li jgħaddi minn missirijiet għal ul- iedhom. Voluntiera jqattgħu xhur jippreparaw id-dekorazzjonijiet, il-baned, il-funzjonijiet reliġjużi u l-attivitajiet kollha li jagħmlu din il-ġimgħa waħda speċjali. Għall-Ħamruniżi, San Gejtanu mhuwiex biss il-patrun tal-par- roċċa. Huwa simbolu tal-identità tagħhom, tal-għaqda u tal-kburija lejn il-lokalità. Għall-viżitaturi, il-festa tibqa' waħda mill-aqwa opportunitajiet biex jesperjenzaw il-qalb tal-kultura Maltija, fejn il-fidi, il-mużika, il-volontarjat u t-tradizzjoni jingħaqdu f 'ċelebrazz- joni li ilha tgħix għal aktar minn mitt sena u li tibqa' tkompli tikteb il-paġni tagħha fl-istorja tal-Ħam- run. Briju tat-Tamlin ħdejn il-każin San Gejtanu ġewwa l-Ħamrun Briju ħdejn il-każin San Ġużepp, magħruf bħala "tal-Miskina"