Issue link: https://maltatoday.uberflip.com/i/1546366
X i kotba jinqraw darba u jintemmu. Oħrajn jin- qraw darba u jibqgħu jgħixu magħna. Animal Farm ta' George Orwell huwa wieħed minn dawk il-kotba li, minkejja li nkiteb għexieren ta' snin ilu, kull darba li terġa' tiaħ paġna minnu ssib li qiegħed jitkellem dwar il-prezent. Orwell ma kitibx biss storja dwar annimali f 'razzett. Kiteb dwar il-bniedem. Kiteb dwar il-poter. Kiteb dwar kif rivoluzz- joni li tibda b'ħolma ta' ġustizzja tista' tispiċċa f 'sistema ġdida ta' oppressjoni. Kiteb dwar il-periklu li jiġri meta dawk li jingħataw il-poter jibdew jemmnu li l-poter tagħhom huwa aktar importanti mill-verità. U forsi l-aktar lezzjoni qawwija hi din: mhux kull min jitkellem f 'isem il-poplu qiegħed jaħdem għall-poplu. Fl-istorja ta' Orwell, l-annimali kienu għajjenin mill-inġustizzja. Riedu ħajja aħjar. Riedu dinjità. Riedu li dak li jipproduċu ma jibqax kollu f 'idejn ħaddieħor. Kienu mqanqlin minn idea sem- pliċi iżda kbira: li l-ħajja għandha tkun ġusta. Mhux dan huwa l-qofol ta' kull politika li tiswa? Il-politika għandha tibda mill- bniedem li qed ibati. Mill-anzjan li jgħix waħdu. Mill-familja li ma tlaħħaqx mal-kera. Mill-persuna li trid taħdem iżda xorta tibqa' fqira. Mill-ġenitur li ma jafx kif se jħallas il-kontijiet. Mill-persuna li għandha d-dar iżda m'għan- dhiex is-serħan tal-moħħ. Mill- bniedem li għandu ħafna kuntatti fuq it-telefown iżda m'għandu lil ħadd quddiemu. Il-politika, jekk titlef il- bniedem, titlef ir-ruħ tagħha. F'Animal Farm, il-problema ma bdietx meta l-annimali ħolmu. Il-problema bdiet meta l-ħolma bdiet tinbidel f 'għodda ta' poter. Dan għandu jbeżżagħna. Għax kultant il-politika tibda b'kelma sabiħa: ġustizzja. U mbagħad il-ġustizzja ssir slo- gan. Is-slogan isir propaganda. Il-propaganda ssir għodda. U l-għodda ssir arma kontra min għandu opinjoni differenti. Għalhekk għandna dejjem nistaqsu: ġustizzja għal min? Meta nitkellmu dwar housing, qed nitkellmu biss dwar numri u skemi, jew qed nitkellmu dwar il-persuna li ma tafx fejn se tgħix? Meta nitkellmu dwar il-pagi, qed nitkellmu biss dwar statistika, jew qed nitkellmu dwar familja li fl-aħħar tax-xahar trid tagħżel bejn li tħallas il-kera jew tixtri dak li għandha bżonn? Meta nitkellmu dwar is-saħħa mentali, qed nitkellmu biss dwar servizzi, jew qed nitkellmu dwar persuna li kull filgħodu tqum b'sens ta' vojt? U meta nitkellmu dwar is-soli- tudni, qed nimu li persuna tista' tkun fost mitt ruħ u xorta tħossha waħedha? Dawn huma l-mistoqsijiet li għandhom jibqgħu quddiemna. F'Animal Farm, il-kliem jibda jinbidel bil-mod. Il-prinċipji jibdew jiġu interpretati skont min għandu l-poter. Dak li kien jidher ċar fil-bidu jibda jsir iktar ambig- wu. U meta l-verità ssir ambigwa, il-poter jibda jirbaħ. Hawnhekk hemm lezzjoni politika enormi. Demokrazija mingħajr verità hija fraġli. Jekk il-poplu ma jkollux informazzjoni vera, ma jistax jagħmel għażla ħielsa. Jekk il-kliem jintuża biex jaħbi r-realtà, il-politika ssir teatru. U jekk il-politiku jibda jaħseb li l-għan jiġġustifika kull mezz, al- lura jkun beda jitlef il-kompass morali tiegħu. Il-problema mhijiex biss min għandu l-poter. Il-problema hija x'jagħmel il-poter lil min għandu. Il-poter jista' jagħmel lill- bniedem jisma' aktar jew jisma' inqas. Jista' jagħmlu aktar umli jew aktar arroganti. Jista' jġiegħlu jara l-politika bħala servizz jew bħala pussess. U jien nemmen li l-politika għandha tkun servizz. Il-politiku m'għandux ikun dak li jitla' fuq pedestall biex iħares lejn in-nies minn fuq. Għandu jkun dak li jinżel fit-triq, jidħol fid-djar, jisma' l-istejjer, jara l-uġigħ u jistaqsi: x'nista' nagħmel biex ħajtek tkun it aħjar? Għax il-pajjiż ma jitkejjilx biss bil-ġid li jipproduċi. Jitkejjel ukoll bil-mod kif jittratta lil min ma jistax jagħti lura. Kemm hi soċjetà kbira li tħares lejn l-aktar vulnerabbli u tgħidil- hom: "Intom ukoll importanti"? Forsi din hija l-vera ġustizzja soċjali. Mhux li kulħadd ikollu l-istess ħajja. Imma li ħadd ma jiġi kkun- dannat għal ħajja bla dinjità. U hawn nerġgħu lura għal Orwell. L-annimali riedu jkunu ħielsa, iżda ma fehmux li l-libertà trid istituzzjonijiet, kontrolli, kontab- biltà u kuraġġ biex wieħed jgħid le. Il-libertà ma tistax tistrieħ fuq il-karattru tajjeb ta' mexxej wieħed. Għax illum jista' jkun hemm mexxej tajjeb. Għada jista' jkun hemm ieħor. Għalhekk għandna bżonn sistema li tillimita l-poter, mhux biss persuni tajbin li jkollhom il-poter. Il-vera demokrazija mhijiex meta kulħadd jaqbel miegħek. Il-vera demokrazija hija meta persuna tista' ma taqbilx miegħek u xorta tibqa' tirrispetta d-dritti- jiet tagħha. Għax l-oppożizzjoni mhijiex għadu. Il-kritika mhijiex tradiment. Il-mistoqsija mhijiex attakk. U min għandu l-poter għandu jkollu l-kuraġġ jisma' wkoll dak li ma jridx jisma'. Inkella naslu f 'soċjetà fejn il-politiku jibda jisma' biss lill-pubbliku li jaqbel miegħu. U dak huwa l-ewwel pass lejn il- bużżieqa tal-poter. L-aktar ħaġa li tbeżżagħni f 'Animal Farm mhijiex li l-anni- mali jispiċċaw f 'sitwazzjoni agħar. Hija li, wara it, xi wħud min- nhom jibdew jaċċettawha bħala normali. Din hija l-akbar theddida għal kull soċjetà. Mhux l-inġustizzja biss. Imma l-abitudni għall-inġus- tizzja. Meta nibdew ngħidu "hekk dejjem kien", inkunu qed nagħ- tu lill-inġustizzja permess biex tibqa'. Meta nibdew ngħidu "xejn ma jinbidel", inkunu qed inneħħu l-possibbiltà tal-bidla. Meta nibdew nemmnu li l-poli- tika hija kollha gideb, inkunu qed nagħmlu favur lil dawk li jridu politika mingħajr kontroll. Għalhekk għandna nibqgħu nistaqsu. Nibqgħu nikkritikaw. Nibqgħu nisimgħu. Nibqgħu nżommu lill-poter responsabbli. U fuq kollox, nibqgħu niakru għaliex il-politika teżisti. Mhux biex it nies ikollhom aktar poter. Imma biex ħafna nies ikollhom aktar dinjità. Animal Farm iħallilna twissija qawwija: kull revoluzzjoni tista' titlef ruħha jekk tinsa għaliex bdiet. U kull politika tista' titlef ruħha jekk tinsa lil min suppost qed isservi. Għalhekk, kull darba li nitkell- mu dwar politika, għandna ni- staqsu mistoqsija waħda sempliċi iżda diffiċli: Wara dak kollu li għidna, wara l-manifesti, il-kliem, il-wegħdiet u l-poter — il-bniedem li qiegħed fil-qiegħ verament qiegħed aħjar? Jekk it-tweġiba hija iva, il-poli- tika tkun għamlet xogħolha. Jekk it-tweġiba hija le, allura m'għandniex bżonn aktar slogans. Għandna bżonn aktar kuxjen- za. Għandna bżonn aktar kuraġġ. U forsi, fuq kollox, għandna bżonn nerġgħu nitgħallmu dak li Orwell ried ifakkarna fih: il-po- ter qatt m'għandu jkun l-għan tal-politika. Il-bniedem għandu jkun. opinjoni illum • IL-ĦADD 30 T'AWWISSU 2026 09 Shadow Minister għall-Politika Soċjali, il-Familja u l-Housing Soċjali IVAN BARTOLO Kull politika tista' titlef ruħha jekk tinsa lil min suppost qed isservi Meta l-annimali jirbħu u l-bniedem jinsa