Issue link: https://maltatoday.uberflip.com/i/1546554
07 analiżi illum • IL-ĦADD 13 TA' SETTEMBRU 2026 IL-ĠURI TA' YORGEN FENECH Yorgen Fenech: X'jista' jagħmel l-Istat issa biex jappella l-verdett Il-verdett tal-ġurija fil-kawża ta' Yorgen Fenech ma jfissirx neċessarja- ment li l-proċeduri legali dwar ir-rwol tiegħu fil-qtil ta' Daphne Caruana Galizia spiċċaw. Iżda jekk il-prosekuzzjoni trid tik- kontesta l-verdett, għandha quddiem- ha triq ferm aktar diffiċli minn dik li jkollha persuna li tkun instabet ħatja u tkun qed tappella. Il-liġi Maltija tagħmel distinzjoni importanti bejn appell mill-akkużat kontra kundanna u appell mill-Avukat Ġenerali kontra liberazzjoni. Din id-distinzjoni hija kruċjali wara l-vot ta' 8–1 li bih il-ġurija sabet lil Fenech mhux ħati kemm tal-kompliċità fil-qtil volontarju ta' Daphne kif ukoll tal-as- soċjazzjoni ma' persuna jew persuni oħra bil-għan li jitwettaq delitt. L-Artikolu 500 tal-Kodiċi Kriminali jagħti lill-Avukat Ġenerali d-dritt jap- pella kontra liberazzjoni. Bħala regola ġenerali, l-appell irid jitressaq fi żmien 15-il jum tax-xogħol. Madankollu, l-appell ma jistax ikun sempliċement argument li l-ġurija żbal- jat fil-mod kif evalwat il-provi. Il-Qorti tal-Appell Kriminali ma tistax issir "it-tieni ġurija". X'għandu jipprova l-Avukat Ġenerali? L-Artikolu 500(4) huwa l-qalba tal-appell possibbli. Il-Qorti tista' tilqa' appell tal-Avukat Ġenerali jekk tikkunsidra li kien hemm irregolarità gravi matul il-proċeduri, interpretazz- joni manifestament żbaljata tal-liġi jew applikazzjoni manifestament żbaljata tal-liġi, u li dan seta' kellu effett fuq il-verdett. Għalhekk mhux biżżejjed li l-prose- kuzzjoni tgħid li l-ġurija kellha temmen lil Melvin euma, jew li l-provi kienu biżżejjed biex juru l-ħtija lil hinn minn kull dubju raġonevoli. Kieku Fenech instab ħati, l-appell tiegħu kien ikun ferm usa'. Skont l-Ar- tikolu 501(1), persuna kkundannata tista' targumenta wkoll li kienet ikkun- dannata ħażin fuq il-fatti tal-każ. Il-prosekuzzjoni, min-naħa l-oħra, ma tistax sempliċement titlob lill-Qorti tal-Appell terġa' tevalwa l-provi u tasal għal konklużjoni differenti. Jista' jkun hemm proċess ġdid? Jekk l-appell jirnexxi, dan ma jfissirx awtomatikament li Fenech jiġi ddikjarat ħati. L-Artikolu 500(5) jagħti lill-Qor- ti tal-Appell is-setgħa tikkonferma, tbiddel jew tirriversja l-verdett. F'ċerti ċirkostanzi, il-Qorti tista' wkoll tordna retrial. L-Artikolu 508(1) jippermetti li, fejn ikun hemm punt legali jew evidenza li l-Qorti tal-Appell setgħet tirċievi, jiġi ordnat proċess ġdid jekk l-interessi tal-ġustizzja hekk jeħtieġu. Dan ifisser li jekk il-prosekuzzjo- ni tirbaħ, Fenech mhux bilfors jiġi kkundannat mill-Qorti tal-Appell. Jista' minflok jingħata bidu għal proċess ġdid quddiem il-Qorti Kriminali. Fuq xiex jista' jiffoka l-appell? Il-motivi eżatti tal-appell għadhom mhumiex magħrufa. Madankollu, l-argument jista' jiffoka fuq il-mod kif mexa l-proċess aktar milli fuq il-konklużjoni tal-ġurija. Punt li ġie diskuss pubblikament huwa d-deċiżjoni dwar jekk il-ġurija setgħetx tkun infurmata li Fenech kien applika għal maħfra presidenzjali it wara l-arrest tiegħu fl-2019. Il-prosekuzzjoni tista' targumenta wkoll dwar l-ammissibbiltà ta' provi, l-istruzzjonijiet mogħtija lill-ġurija jew aspetti oħra tal-proċeduri, iżda trid turi li kien hemm żball legali manifest u li dan seta' affettwa l-verdett. Anke jekk il-Qorti taqbel li kien hemm żball legali, dan mhux awtomati- kament iwassal għal retrial. L-Artikolu 500(4) jippermetti lill-Qorti tiċħad l-appell jekk tikkunsidra li ma seħħet l-ebda "miscarriage of justice". Il-preċedenti F'Mejju 2024, il-Qorti tal-Appell Kriminali annullat liberazzjoni ta' eks uffiċjal tal-Pulizija akkużat bi stupru u ordnat retrial wara li sabet "irrego- larità gravi" fil-mod kif kienet trattata stqarrija. Iżda hemm ukoll każijiet fejn l-Avukat Ġenerali falla. F'Novembru 2025, il-Qorti ċaħdet appell kontra l-liberazzjoni ta' Jon- athan Roger Portelli, li kien instab mhux ħati minn ġurija b'vot ta' 8–1. Il-Qorti qalet li l-problemi mqajma mill-prosekuzzjoni ma kinux jisso- disfaw it-test legali meħtieġ biex jiġi annullat il-verdett. Każ ieħor huwa dak ta' Melchior Spi- teri, illiberat minn akkuża ta' qtil wara proċess bil-ġurija. Minkejja problemi marbuta mal-aħħar fażi tal-proċess, il-Qorti tal-Appell ikkonfermat il-lib- erazzjoni għax ma sabitx bażi biżżejjed biex tikkonkludi li dawn kellhom effett fuq il-verdett. Xi jfisser il-verdett ta' 8–1? Il-verdett ta' 8–1 voti fih innifsu mhuwiex ostaklu legali għall-appell. Iżda jagħmel l-isfida tal-prosekuzzjoni aktar sensittiva. Il-Qorti tal-Appell ma tistax tidħol f 'moħħ id-disa' ġurati biex tiddetermi- na għaliex tmienja minnhom ivvutaw mhux ħati. Il-ġurati lanqas mhumiex meħtieġa jispjegaw il-vot tagħhom. Għalhekk l-appell irid jidentifika difett fil-proċess legali li seta' affettwa l-verdett, mhux sempliċement jipprova li l-ġurija għamlet żball ta' fatt. Il-Qorti tal-Appell Kriminali, magħmula minn tliet imħallfin, tista' tiċħad l-appell, taqbel li kien hemm żball iżda tikkonkludi li ma kienx hemm miscarriage of justice, tibdel jew tirriversja l-verdett, jew, fejn tapplika l-liġi, tordna retrial. Fl-aħħar mill-aħħar, il-mistoqsija mhijiex jekk il-prosekuzzjoni temminx li l-ġurija għamlet għażla żbaljata. Il-mistoqsija hija jekk kienx hemm żball legali jew irregolarità tant gravi li setgħet affettat il-verdett. Wara kważi disa' snin biex il-każ wa- sal quddiem ġurija, il-proċess għalhekk mhux bilfors intemm bil-verdett tat-2 ta' Settembru. Iżda l-istadju li jmiss, jekk ikun hemm appell, mhux se jkun replay tal- 55 jum ta' proċess. Se jkun eżami tekniku tal-proċeduri, tal-liġi applikabbli, tad-deċiżjonijiet tal-Qorti Kriminali u ta' jekk xi żball kienx tant gravi li seta' biddel id-destin tal-kawża. Jekk il-prosekuzzjoni ma jirnexxilhiex tissodisfa dan it-test taħt l-Artikolu 500, il-verdett ta' 8–1 jibqa' validu.