Issue link: https://maltatoday.uberflip.com/i/1547582
10 aħbarijiet IL-ĦADD 15 TA' NOVEMBRU 2026 • illum opinjoni I t-tifel jew it-tifla tiegħek għażel il-kors "it-tajjeb", dak li l-intelliġenza ar- tifiċjali mhux se tmiss? Din hija mistoqsija li ħafna ġenituri qed jistaqsu lilhom infushom bil-kwiet. Iħarsu lejn il-liġi, il-mediċina, l-inġinerija, il-finanzi, id-disinn, il-ġurnal- iżmu u anke l-ipprogrammar, u jistaqsu: dawn il-professjonijiet se jibqgħu rilevanti fi żmien 30 sena? It-tweġiba onesta mhijiex komda, iżda tista' tkun ta' serħan. M'hemm l-ebda kors universitar- ju li huwa kompletament protett mill-intelliġenza artifiċjali. Iżda żagħżugħ jista' jsir ferm aktar diffiċli biex jiġi sostitwit. L-iżball huwa li naħsbu li l-futur jista' jiġi solvut billi nagħżlu professjoni waħda "sigura" u ninħbew warajha. Id-dinja tax-xogħol mhux se tinbidel b'dan il-mod. L-IA mhux sejra sempliċement tħassar ċerti impjiegi u tħalli oħrajn intatti. Se tidħol kważi f 'kull qasam, biċċa xogħol wara l-oħra, u tibdel dak li jagħmlu n-nies, kemm jagħm- luh malajr u x'jistenna minnhom min iħaddimhom. Impjieg jista' jibqa' jeżisti, iżda nofs ir-rutina tiegħu ta' kuljum tista' tinbidel kompletament. Dan ifisser li l-ve- ra protezzjoni mhijiex it-titlu fuq ċertifikat. Hija l-mod kif wieħed jaħseb. Allura x'għandu jistudja t-tifel tiegħek? Għandu jistudja xi ħaġa li tibni l-ġudizzju, id-dixxiplina u l-ħiliet prattiċi. Għandu jitgħal- lem jaqra b'attenzjoni, jikteb b'mod ċar u jitkellem b'kunfiden- za. Dawn jistgħu jidhru bħala kapaċitajiet antikwati, iżda qed isiru aktar importanti, mhux inqas. Persuna li kapaċi tispje- ga problema, tikkonvinċi tim, tikkontesta tweġiba dgħajfa u tistaqsi mistoqsija aħjar dejjem se jkollha vantaġġ. L-IA tista' tiġġenera l-kliem. Ma tistax tieħu r-responsabbiltà għat-tifsira tiegħu. Għandhom ukoll isiru kom- di bin-numri. L-istatistika, il-probabbiltà u l-litteriżmu fid-dejta m'għadhomx biss għall-ispeċjalisti. F'dinja mimlija tbassir awtomatizzat, dashboards tal-prestazzjoni u deċiżjoni- jiet ibbażati fuq algoritmi, iż-żgħażagħ iridu jkunu jafu jin- terpretaw l-evidenza. Iridu jkunu kapaċi jistaqsu jekk id-dejta hijiex kompluta, jekk il-konkluż- joni tirriżultax minnha, u jekk graff hux qed jgħid il-verità jew sempliċement jidher impressjo- nanti. L-informatika għandha tkun parti minn kull edukazzjoni serja. Mhux kull tifel għandu jsir programmatur, iżda kull tifel għandu jiem kif jaħdmu s-sis- temi diġitali, kif jistgħu jfallu u kif jistgħu jitjiebu. Il-punt mhu- wiex li naduraw it-teknoloġija. Il-punt huwa li ma nibżgħux minnha. Żagħżugħ li jaf juża l-għodod tal-IA, jittestja l-limiti tagħhom u jissorvelja r-riżultati tagħhom se jkollu aktar poter minn wieħed li jew jibża' minn- hom jew jafdahom bl-addoċċ. L-aħjar tagħlim se jiġi permezz tal-proġetti. Ħalli lill-istudenti jibnu affarijiet, jittestjawhom, ikissruhom u jtejbu¬hom. Applikazzjoni sempliċi li ssolvi problema reali tgħallem aktar minn lezzjoni teoretika dwar l-innovazzjoni. Rivista tal-isko- la, podcast, sfida fir-robotika, film qasir, proġett xjentifiku jew negozju żgħir kollha jġiegħlu liż-żgħażagħ jiffaċċjaw ir-realtà: skadenzi, utenti, żbalji, rispons u reviżjoni. Huwa hawnhekk li tin- bena l-kunfidenza. Huwa hawn- hekk li l-karattru jiġi ttestjat. Il-ġenituri m'għandhomx jissottovalutaw lanqas l-esper- jenza tax-xogħol. Żagħżugħ li jqatta' it ħin jaħdem f 'kafet- terija, klinika, ħanut tax-xogħol, uffiċċju, għaqda tal-karità jew maħżen jitgħallem lezzjonijiet li l-ebda ktieb ma jista' jipprovdi- lu. Ix-xogħol reali jgħallem il-paċenzja, is-servizz, il-ħidma f 'tim u l-ġudizzju. Jgħallem ukoll l-umiltà. Ħafna żgħażagħ jiskopru fiex huma tajbin biss meta jsibu ruħhom f 'sitwazzjoni- jiet li jeħtieġu li jkunu preżenti, jisimgħu u jsolvu problemi taħt pressjoni. Xi oqsma se jibqgħu b'saħħith- om, għalkemm l-ebda wieħed minnhom mhu se jibqa' l-istess. L-informatika flimkien ma' dixxiplina oħra hija taħlita qaw- wija: il-psikoloġija, il-bijoloġija, il-liġi, id-disinn, l-ekonomija, l-edukazzjoni jew il-kura tas- saħħa. Ix-xjenza tad-dejta u l-istatistika se jkunu meħtieġa f 'ħafna setturi. L-inġinerija se tibqa' importanti għax id-dinja fiżika għadha teħtieġ pontiji- et, magni, sistemi tal-enerġija, apparat mediku u infrastruttura sigura. Iċ-ċibersigurtà se ssir dejjem aktar importanti għax il-privatezza, il-flus u s-sistemi nazzjonali dejjem se jkollhom bżonn protezzjoni. Il-qasam tas-saħħa se jinbidel bl-IA, iżda mhux se jitneħħa l-element uman. Il-pazjenti għandhom bżonn dijanjosi, iżda għandhom bżonn ukoll il-fiduċja. Jeħtieġu trattament, iżda wkoll spjegazzjoni, serħan il-moħħ u kura. L-edukazzjoni se tinbidel ukoll, iżda għalliema tajbin se jibqgħu essenzjali għax it-tfal ma jitgħallmux biss mill-informazzjoni. Jitgħallmu mill-attenzjoni, l-inkoraġġiment u l-eżempju. Ix-xogħol kreattiv se jibqa' wkoll, għalkemm il-livell medjokri se jkun taħt pressjoni akbar. Il-vantaġġ se jkun f 'ide- jn dawk li għandhom togħma, oriġinalità u perspettiva ċara. Iż-żgħażagħ li jkunu l-aktar lesti għall-futur se jkunu dawk li jgħaqqdu l-ħeffa fit-teknoloġija mal-profondità umana. Se jkunu jafu jużaw l-IA, iżda jkunu jafu wkoll meta għandhom jiddu- bitaw minnha. Se jkunu veloċi fl-użu tal-għodod, iżda mhux superfiċjali fil-ħsieb tagħhom. Se jkunu kapaċi jikkollaboraw, jinnegozjaw, jiktbu, jippreżentaw, jirriċerkaw, jivverifikaw u jieħdu deċiżjonijiet meta t-tweġiba ma tkunx ovvja. Dawn mhumiex sempliċement "so skills". Huma ħiliet diffiċli, dejjiema u ta' valur kbir. L-iskop fil-ħajja huwa aktar importanti milli kultant jam- mettu l-ġenituri. Tifel li jiġi mbuttat biss lejn is-sigurtà jista' jispiċċa fraġli, anzjuż u mingħa- jr motivazzjoni. Tifel imħeġġeġ isegwi problemi li tassew jinteressawh aktar probabbli jibqa' jitgħallem meta d-dinja tinbidel. Il-ħela tal-ikel, is- saħħa mentali, l-enerġija nadifa, popolazzjonijiet li qed jixjieħu, it-trasport, l-akkomodazzjoni, l-edukazzjoni, il-mediċina, id-divertiment u l-fiduċja fil-pubbliku: kull problema serja se teħtieġ nies li kapaċi jgħaqqdu l-għarfien mal-im- maġinazzjoni. Għalhekk, staqsux biss jekk it-tifel tiegħek għażilx kors universitarju li huwa protett mill-IA. Staqsu jekk hux qed isir lest għall-era tal-IA. Jaf jitgħal- lem malajr? Jaf jaħseb b'mod ċar? Jaf jaħdem ma' ħaddieħor? Jaf juża t-teknoloġija mingħajr ma jsir skjav tagħha? Jimpurtah mill-persuna li tinsab fuq in- naħa l-oħra tas-sistema? Il-futur mhux se jippremja lit-tfal li sempliċement jimmem- orizzaw it-tweġibiet tal-bieraħ. Se jippremja lil dawk li kapaċi jistaqsu mistoqsijiet aħjar, jibnu affarijiet utli u jibqgħu umani f 'dinja mimlija magni intelliġen- ti. L-aktar kors sigur mhuwiex kors universitarju xejn. Huwa moħħ li jibqa' jikber. "Iż-żgħażagħ li jkunu l-aktar lesti għall-futur se jkunu dawk li jgħaqqdu l-ħeffa fit-teknoloġija mal-profondità umana" It-tifel tiegħek għażel kors universitarju li l-intelliġenza artifiċjali ma tistax tmiss? Il-qasam tas-saħħa se jinbidel bl-IA Professur tal-Intelliġenza Artifiċjali ALEXIEI DINGLI