Issue link: https://maltatoday.uberflip.com/i/1546637
05 analiżi illum • IL-ĦADD 20 TA' SETTEMBRU 2026 homx jilħqu kompromess, Borg Olivier iddeċieda li jmur għand il-poplu. F'Mejju 1964 sar referendum dwar il-kostituzzjoni proposta għall-Indipendenza. Ir-riżultat kien kumpless. Mad- war 42% tal-elettorat ivvota favur, filwaqt li madwar 35% vvutaw kontra. Partijiet mill-oppożizzjoni u l-partiti ż-żgħar kienu ħeġġew lill-partitarji tagħhom jastjenu jew iħassru l-vot. Għalhekk ir-riżultat ma kienx referendum klassiku li fih żewġ kampijiet ikkompetew b'mod ċar. Minkejja dan, l-Ingilterra komp- liet bil-proċess. Il-fattur kruċjali kien li l-maġġoranza tal-forzi politiċi ewlenin kienu qed jitolbu l-indip- endenza. X'kienet tfisser l-Indipendenza? L-Indipendenza ma kinitx tfisser li l-preżenza Brittanika spiċċat mil- lum għal għada. Il-ehim li wassal għall-Indipen- denza kien jinkludi wkoll arranġa- menti dwar id-difiża u l-għajnuna finanzjarja. L-Ingilterra qablet li l-forzi tagħha setgħu jibqgħu Malta għal għaxar snin. Fl-istess ħin, Londra kellha tipprovdi għajnuna kapitali għall-iżvilupp u d-diversifikazzjoni tal-ekonomija, kif ukoll assistenza għall-emigrazzjoni, b'valur totali ta' madwar £50 miljun. Il-Malta Independence Act ġie approvat mill-Parlament Ingliż fil-31 ta' Lulju 1964. Il-liġi kienet tipprovdi li, mill-"appointed day", il-Gvern Ingliż ma jibqax re- sponsabbli għall-gvern ta' Malta u li l-liġijiet futuri tal-Parlament tar-Renju Unit ma jibqgħux japplikaw għal Malta bħala parti mil-liġi tagħha. Kienet il-bażi legali għat-trasferi- ment tas-sovranità. Il-21 ta' Settembru 1964 Fl-aħħar wasal il-jum. L-Ordni ta' Indipendenza ta' Malta, maħruġ f 'Settembru 1964, stabbilixxa uffiċjalment il-21 ta' Settembru bħala d-data li fiha kell- ha tidħol fis-seħħ l-Indipendenza. Dakinhar Malta saret Stat sovran u indipendenti fi ħdan il-Com- monwealth. Iżda ma kinitx repubblika. Malta baqgħet monarkija kos- tituzzjonali. Ir-Reġina Eliżabetta II baqgħet Kap tal-Istat u kienet rap- preżentata f 'Malta minn Gvernatur Ġenerali. George Borg Olivier, li kien mexxa n-negozjati finali, sar l-ewwel Prim Ministru ta' Malta indipendenti. Għal pajjiż żgħir li kien ilu aktar minn 160 sena taħt il-ħakma Brittanika, il-mument kien wieħed storiku. Imma l-Indipendenza ma temmitx il-ġlied politiku Wieħed mill-iżbalji jkun li wieħed jara l-21 ta' Settembru 1964 bħala t-tmiem tal-istorja kostituzz- jonali ta' Malta. Fil-verità, kien biss il-bidu ta' fażi ġdida. Il-Partit Laburista ma aċċettax l-arranġamenti kollha tal-Indipen- denza. Mintoff u l-partitarji tiegħu kienu kritiċi tal-fatt li l-Ingilterra kienet għadha żżomm bażi militari f 'Malta u li l-pajjiż kien għadu marbut magħha permezz ta' diversi ehimiet. Il-kampanja politika kompliet fis-snin ta' wara. Fl-1966 il-Partit Nazzjonalista reġa' rebaħ l-elezzjoni u Borg Olivi- er baqa' Prim Ministru. Iżda l-istorja kellha tinbidel għal darb'oħra. Mill-Indipendenza għar- Repubblika Għaxar snin wara l-Indipen- denza, Malta għamlet pass ieħor importanti. Fit-13 ta' Diċembru 1974, taħt Gvern Laburista mmexxi minn Dom Mintoff, Malta saret Repub- blika. Il-Kap tal-Istat ma baqgħetx ir-Reġina Brittanika iżda sar Presi- dent Malti. Dan kien ifisser li l-proċess mibdi fl-1964 kien kompla: l-ewwel Malta kisbet is-sovranità, imbagħad neħħiet il-monarkija bħala l-aħħar rabta kostituzzjonali ma' istituzzjoni Brittanika. Fl-1979 telqet ukoll il-bażi militari Brittanika, u Malta bdiet tħaddan politika ta' newtralità. Għaliex l-Indipendenza għadha importanti? L-Indipendenza Maltija ma kinitx ġrajja waħda iżolata. Kienet ir-riżultat ta' evoluzzjoni twila. Kien hemm is-Sette Giugno tal-1919, meta l-poplu talab bidla u ħallas prezz traġiku. Kien hemm il-kostituzzjoni tal-1921 u l-ewwel esperiment ta' gvern responsabbli. Kien hemm is-snin ta' kontroll kolonjali, il-gwerra u l-George Cross. Kien hemm il-kostituzzjoni tal- 1947, id-dibattitu dwar l-integrazz- joni, il-kriżi tal-1958 u s-sospensjo- ni tal-kostituzzjoni. Kien hemm l-elezzjoni tal-1962 u d-deċiżjoni ta' Borg Olivier li Malta kellha timxi lejn l-Indipen- denza. Kien hemm il-konferenzi ta' Londra, il-ġlied bejn il-parti- ti, ir-referendum u n-negozjati mal-Ingilterra. U fl-aħħar kien hemm il-21 ta' Settembru. L-Indipendenza għalhekk ma kinitx rigal mogħti lil Malta f 'ġur- nata waħda. Kienet proċess li fih il-politika Maltija, il-poplu Malti u l-Gvern Ingliż kellhom rwoli differenti. Il-Parlament Malti stess jid- deskrivi l-esperjenza kostituzzjon- ali tal-aħħar seklu bħala proċess li wassal lil Malta mill-ewwel gvern responsabbli fl-1921 għall-Indipen- denza fl-1964 u, għaxar snin wara, għar-Repubblika. U forsi l-akbar sinifikat tal- 1964 jinsab proprju hawn: Malta ma kinitx sempliċement qed tibdel il-bandiera. Kienet qed tieħu f 'idejha r-responsabbiltà tagħha. Minn dakinhar 'il quddiem, il-gvernijiet Maltin ma setgħux jibqgħu jwaħħlu f 'qawwa kolon- jali għad-deċiżjonijiet tagħhom. Is-suċċessi u l-fallimenti tal-pajjiż saru, dejjem aktar, ir-responsab- biltà tal-Maltin stess. Il-vjaġġ twil lejn is-sovranità Il-ġemgħa fis-7 ta' Ġunju 1919 Il-preżentazzjoni tal-George Cross lill-poplu Malti fl-1942 (Ritratt: Imperial War Museums)