Issue link: https://maltatoday.uberflip.com/i/1546637
Mill-irvellijiet tas-Sette Giugno tal-1919 u l-ewwel Kostituzzjoni ta' gvern responsabbli, għall-gwerra, il-kriżi tal-integrazzjoni, il- ġlied politiku tas-snin sittin u l-lejl tal-21 ta' Settembru 1964 — l-Indipendenza għal Malta ma waslitx f'daqqa, iżda kienet ir-riżultat ta' għexieren ta' snin ta' evoluzzjoni politika, soċjali u kostituzzjonali analiżi IL-ĦADD 20 TA' SETTEMBRU 2026 • illum 04 Meta filgħaxija tal-21 ta' Settembru 1964 niżlet il- bandiera Brittanika u ttellgħet dik Maltija bħala simbolu ta' stat indipendenti, Malta kienet qed tagħlaq kapitlu li kien ilu jifforma għal aktar minn seklu u tiaħ ieħor kompletament ġdid. L-Indipendenza ma kinitx sempliċement ċerimonja. Kienet it-trasferiment tas-sovranità minn qawwa kolonjali għal stat li kellu jmexxi lilu nnifsu. Għall-ewwel darba fl-istorja moderna tagħha, Malta kienet saret responsabbli kompletament għad-destin politiku tagħha. Iżda biex wieħed jiem x'ġara fl-1964, irid imur ħafna aktar lura. Il-bidu tal-ħakma Brittanika Il-preżenza Brittanika f 'Malta bdiet fl-1800, wara li l-Franċiżi ġew imkeċċija mill-gżejjer. Għall-ewwel Malta baqgħet taħt il-kuruna Brit- tanika bħala bażi militari strateġika fil-Mediterran, iżda maż-żmien il-preżenza Ingliża saret parti inte- grali mill-ħajja ekonomika, politika u soċjali tal-pajjiż. Il-pożizzjoni ġeografika ta' Malta kienet tagħmilha imprezzabbli għall-Brittanja. Il-portijiet tagħha kienu jservu bħala bażi għar-Royal Navy, speċjalment wara l-uħ tal- Kanal ta' Suez fl-1869. Iżda l-importanza militari tal-gżejjer kienet tfisser ukoll li l-interessi ta' Malta ħafna drabi kienu subordinati għall-interessi imperjali Brittaniċi. Matul is-seklu 19 u l-bidu tas-seklu 20 żdiedet gradwalment id-domanda Maltija għal aktar rappreżentanza u awtonomija. Il-punt ta' bidla wasal fis-7 ta' Ġunju 1919. Is-Sette Giugno u l-ewwel pass lejn gvern responsabbli Wara l-Ewwel Gwerra Dinjija, Malta kienet għaddejja minn kriżi ekonomika u soċjali serja. Il-prez- zijiet kienu għolew, kien hemm nuqqas ta' xogħol u tensjoni kbira bejn il-popolazzjoni u l-awtoritajiet kolonjali. Fis-7 ta' Ġunju 1919, protesta popolari nbidlet fi rvellijiet. It-trup- pi Brittaniċi fetħu n-nar fuq il-folla u erba' Maltin inqatlu. L-avvenimenti kellhom kon- segwenzi politiċi profondi. Il-kriżi wasslet għal pressjoni biex Malta tingħata kostituzzjoni ġdida, u fl-1921 ingħatat l-ewwel sistema ta' gvern responsabbli. Il-Maltin setgħu jeleġġu l-leġiżlatura tagħhom u l-ministri kienu responsabbli taħtha. Dan ma kienx indipendenza. L-amministrazzjoni Brittanika kien għad għandha kontrolli importanti, iżda kien pass fundamentali lejn l-awtogvern. Il-vjaġġ, madankollu, ma kienx wieħed faċli. Il-kostituzzjoni ġiet sospiża fl-1930 u mbagħad abolita fl-1933, fost tensjonijiet politiċi u kos- tituzzjonali, inkluż il-kunflitt dwar ir-rwol tal-Knisja Kattolika fil-ħajja pubblika. Malta reġgħet waqgħet taħt kontroll kolonjali aktar dirett. Il-gwerra tbiddel kollox It-Tieni Gwerra Dinjija kienet mument ieħor li sawwar l-identità moderna ta' Malta. Mill-1940, Malta saret waħda mill-aktar postijiet ibbumbardjati fid-dinja. Il-pożizzjoni tagħha fil-qalba tal-Mediterran għamlitha bażi strateġika kruċjali għall-Al- leati u mira kontinwa għall-forzi tal-Assi. Il-poplu Malti għex snin ta' bombardamenti, ġuħ, tbatija u biża'. Fl-istess ħin, ir-reżistenza tal-gżira u l-lealtà tagħha lejn l-Ingilterra għamlu lil Malta simbolu internaz- zjonali tar-reżistenza kontra l-Assi. Fl-1942, ir-Re George VI ta l-George Cross lill-poplu ta' Malta bħala rikonoxximent tal-kuraġġ tiegħu. Il-gwerra, iżda, kellha konseg- wenza oħra: bdiet tbiddel ir-relazz- joni bejn Malta u l-Ingilterra. Wara l-gwerra, l-idea li Malta kellha tibqa' sempliċement kolonja saret dejjem aktar diffiċli biex tkun sostnuta. Fl-Ewropa u madwar id-dinja, l-imperu kolonjali kien qed jibda jitlef il-qawwa tiegħu u l-movimenti nazzjonalisti kienu qed jitolbu l-awtodeterminazzjoni. Il-kostituzzjoni tal-1947 Fl-1947 Malta reġgħet kisbet forma ta' gvern responsabbli. Il-kostituzzjoni l-ġdida introduċiet sistema parlamentari u suffraġju universali għall-adulti. Dan kien pass kbir lejn id-demokrazija moderna Maltija. Iżda d-domanda fundamen- tali baqgħet: Malta kellha tkun awtonoma fi ħdan l-Imperu Brittaniku, integrata kompletament mar-Renju Unit, jew eventwalment indipendenti? Din il-mistoqsija kienet se tid- domina l-politika Maltija għas-snin ta' wara. Mintoff u l-integrazzjoni mal- Ingilterra Wieħed mill-aktar kapitli kontroversjali kien il-proposta għall-integrazzjoni mal-Ingilterra. Dom Mintoff u l-Partit Laburista tiegħu argumentaw li Malta ma setgħetx tibqa' tiddependi ekono- mikament fuq il-bażijiet militari Brittaniċi. L-integrazzjoni, skont din il-viżjoni, kienet tagħti lill-Mal- tin l-istess drittijiet ekonomiċi u soċjali bħaċ-ċittadini Ingliżi. Il-Partit Nazzjonalista, immexxi minn George Borg Olivier, kien kontra din il-proposta u favur aktar awtogovernanza u, eventwalment, l-indipendenza. L-integrazzjoni saret kwistjoni politika enormi. Fl-1956 sar referendum dwar il-proposta. Il-maġġoranza ta' dawk li vvutaw appoġġjaw l-integrazz- joni, iżda l-proċess qatt ma wassal għall-implimentazzjoni tal-pjan. Il-kriżi kompliet tikber. Meta l-Ingilterrra ma aċċettatx it-talbiet kollha Maltin u meta d-differenzi politiċi komplew japprofondixxu, Mintoff irriżenja u l-kostituzzjoni reġgħet ġiet sospiża fl-1959. Malta għal darb'oħra sabet ruħha taħt amministrazzjoni kolonjali diretta. Borg Olivier u t-triq lejn l-Indipendenza L-elezzjoni tal-1962 kienet punt kruċjali. Il-Partit Nazzjonalista rebaħ u George Borg Olivier sar Prim Min- istru. Għall-kuntrarju tal-politika ta' integrazzjoni ta' Mintoff, Borg Olivier kellu viżjoni ċara: Malta kellha ssir indipendenti. Fl-1962, waqt żjara f 'Londra, Borg Olivier formalment talab l-indipendenza ta' Malta. Il-konferenza ta' Londra L-Ingilterra bdiet taħdem mal-partiti Maltin biex jintlaħaq ehim dwar il-kostituzzjoni tal- Istat il-ġdid. Fl-1963 saret konferenza f 'Londra li fiha ħadu sehem ir-rappreżentanti tal-partiti politiċi Maltin. Paradossalment, kien hemm qbil wiesa' dwar il-prinċipju tal-indip- endenza. Il-Partit Nazzjonalista u l-Partit Laburista, li flimkien kell- hom 42 minn 50 siġġu fil-leġiżlat- ura, kienu t-tnejn favur l-indipen- denza bikrija. Iżda ma kienx hemm qbil dwar il-kostituzzjoni. Il-partiti ż-żgħar kienu aktar ka- wti u qiesu li l-indipendenza kienet prematura. Fost l-aktar kwistjoni- jiet sensittivi kien hemm ir-rwol tal-Knisja Kattolika u l-garanziji kostituzzjonali li kellhom jiddefi- nixxu l-Istat il-ġdid. L-Ingilterra saħansitra stabbiliet mira li Malta ssir indipendenti sa mhux aktar tard mill-31 ta' Mejju 1964, iżda d-diffikultajiet politiċi ma setgħux jiġu solvuti daqshekk malajr. Ir-referendum tal-1964 Meta l-partiti Maltin ma rnexxil- L-Indipendenza ta' Malta: Il-vjaġġ George Borg Olivier (fuq) jirċievi d-dokumenti tal- Indipendenza fil-21 ta' Settembru 1964 imbagħad deher quddiem folla kbira li nġabret fi Pjazza San Ġorġ biex tiċċelebra l-Indipendenza ta' Malta (lemin)