Issue link: https://maltatoday.uberflip.com/i/1547168
analiżi IL-ĦADD 18 T'OTTUBRU 2026 • illum 06 Forti Chambray: Rebħa għall-wirt storiku, issa l-ġlieda għall-protezzjoni Il-pjan rivedut għall-iżvilupp ta' Forti Chambray f 'Għawdex intlaqa' b'sodisfazzjon mill- għaqdiet tal-wirt storiku, wara snin ta' kontroversja dwar il- proposta li jitwaqqa' parti mill- kwartieri storiċi tal-perjodu Brittaniku. Madankollu, Din l-Art Ħelwa u l-Koalizzjoni għal Għawdex qed jinsistu li dawn il-binjiet jingħataw Grad 1 ta' protezzjoni, l-ogħla livell legali ta' protezzjoni għal proprjetà skedata, biex jiġi żgurat li l-valur storiku tagħhom ma jintilifx f 'isem l-iżvilupp. Fit-12 ta' Ottubru, il-Ministeru għall-Arti, il-Kultura u l-Wirt Nazzjonali ħabbar li l-master plan ta' Forti Chambray ġie emendat, wara diskussjonijiet bejn il-Gvern u l-iżviluppaturi, biex jinkludi wkoll il-kwartieri storiċi Brittaniċi. Din id-deċiżjo- ni tirrappreżenta bidla importan- ti wara li l-Awtorità tal-Ippjanar kienet approvat it-twaqqigħ tagħhom f 'Diċembru 2024. L-għaqdiet tal-wirt qalu li dan huwa pass pożittiv, iżda wissiet li l-inklużjoni tal-binjiet fil-pjan waħedha ma tiggaran- tix il-preservazzjoni tagħhom. Huma qed jitolbu li l-protezzjoni tkopri l-istruttura oriġinali, l-interjuri u l-ambjent storiku ta' madwarhom, u mhux biss il-faċċati. Il-każijiet tal-kwartieri ta' San Ġorġ, inkorporati fl-iżvilupp tal- Hard Rock Hotel, u tal-kwartieri ta' Cambridge, fejn il-Grad 2 ma waqqafx l-approvazzjoni ta' lukanda ta' 31 sular, juru l-lim- itazzjonijiet ta' protezzjoni aktar baxxa. Il-mistoqsija għalhekk hija jekk il-binjiet humiex se jiġu kkonservati tassew jew jekk il-ħitan esterni biss humiex se jibqgħu bħala sfond għal kump- less turistiku. Storja marbuta mad-difiża ta' Għawdex L-istorja ta' Forti Chambray tmur lura għas-seklu 18, meta l-Ordni ta' San Ġwann fittxet li ssaħħaħ id-difiża ta' Għawdex, vulnerabbli għal attakki minn qawwiet barranin. Wara l-attakk Ottoman tal-1551, li wassal għall-ħtif ta' eluf ta' Għawdxin, il-ħtieġa għal fortifikazzjonijiet addizzjonali saret aktar evidenti. Fl-1749, il-Kavallier Franċiż Jacques-François de Chambray, dak iż-żmien Gvernatur ta' Għawdex, ikkontribwixxa mad- war 40,000 skud għall-bini ta' fortizza fuq Ras it-Tafal, li tħares lejn il-Port ta' Mġarr. Il-pjan kien li tinbena mhux biss fortizza mil- itari, iżda belt fortifikata sħiħa. Madankollu, din il-viżjoni qatt ma twettqet għalkollox. Taħt il-ħakma Brittanika, il-forti beda jintuża wkoll għal skopijiet mediċi. Sptar militari żgħir kien jeżisti sal-1830 u ġie estiż matul il-Gwerra tal-Krimea. Il-kwartieri li llum jinsabu fiċ-ċentru tal-kontroversja nbnew biex jipprovdu akkomo- dazzjoni lill-familji tas-suldati Brittaniċi. Skont ir-riċerka ta' Din l-Art Ħelwa – Għawdex, kienu jeżistu sa mhux aktar tard mill-1895. Huma meqjusa bħala eżempju bikri u rari ta' akko- modazzjoni mibnija apposta għall-familji ta' suldati ordinarji fl-Imperu Brittaniku. Matul l-Ewwel Gwerra Din- jija, intużaw ukoll bħala sptar militari, filwaqt li bejn l-1937 u l-1956 servew bħala sptar għal persuni bil-lebbra. Għalhekk, il-valur tagħhom mhuwiex biss arkitettoniku, iżda wkoll soċjali u storiku. Għaliex il-Grad 1 huwa importanti? Il-Grad 1 huwa maħsub għal binjiet u siti ta' valur storiku, arkitettoniku jew kulturali eċċezzjonali. Għalkemm ma jipprojbixxix kull restawr jew użu ġdid, jeħtieġ li l-interventi jirrispettaw l-integrità tal-propr- jetà u l-karatteristiċi li jagħmluha sinifikanti. Fil-każ ta' Forti Chambray, rapport ta' esperti kkummiss- jonat minn Europa Nostra enfa- sizza l-importanza tar-relazzjoni bejn il-faċċati, l-istruttura interna u l-fortifikazzjonijiet tal-madwar. Ir-rapport irrakkomanda wkoll il-protezzjoni tal-ispazju miuħ quddiem il-binjiet u tal-veduti pubbliċi. Din l-Art Ħelwa wissiet ukoll dwar l-instabbiltà f 'partijiet mis-swar u sinjali ta' movi- ment fil-polverista, il-maħżen storiku tal-porvli. Għalhekk, il-konservazzjoni teħtieġ ukoll interventi strutturali serji. Fost eżempji ta' proprjetajiet li ngħataw il-Grad 1 hemm il-Konkatidral ta' San Ġwann u l-Kastellanja fil-Belt Valletta, Villa Frere f 'Tal-Pietà, Portes des Bombes fil-Furjana u l-kwartieri militari ta' St Andrew's Barracks. Dawn tal-aħħar huma par- tikolarment rilevanti għad-di- battitu dwar il-kwartieri ta' Forti Chambray. Futur li jirrispetta l-passat F'Settembru, Europa Nostra inkludiet il-kwartieri fil-lista ta' seba' siti tal-wirt Ewropew l-aktar fil-periklu u appoġġjat l-għoti tal-Grad 1. Ir-rapport tagħha ssuġġerixxa wkoll li jiġi kkunsidrat l-irkupru tal-kwartie- ri u tal-art tal-madwar f 'idejn il-pubbliku, biex ikunu jistgħu jiġu rrestawrati u jintużaw mill-komunità. Il-preservazzjoni ta' Forti Chambray tista' tkun opportu- nità għal Għawdex, speċjalment fid-dawl tal-għażla ta' Victoria bħala Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura għall-2031. Is-sit jista' joffri spazju kulturali li jgħaqqad l-istorja militari, l-arkitettura u l-memorja soċjali tal-gżira. Iżda dan jirrikjedi pjan ċar, restawr professjonali u garanziji li l-binjiet ma jiġux trattati sem- pliċement bħala element deko- rattiv ta' proġett kummerċjali. Il-bidla fil-master plan hija milqugħa, iżda mhijiex it-tmi- em tal-ġlieda. Is-salvataġġ veru ta' Forti Chambray jiddependi fuq protezzjoni legali effettiva li tħares l-istruttura oriġinali, l-in- terjuri u l-kuntest storiku tagħha. Għal Għawdex, il-wirt storiku mhuwiex ostaklu għall-futur, iżda parti essenzjali minn dak li jagħmel il-gżira unika. Il-Kon-Katidral ta' San Ġwann, il-Belt Valletta Wieħed mill-aktar monumenti importan- ti tal-perjodu tal-Kavallieri, mibni fis-se- klu 16 u magħruf għall-arti Barokka u x-xogħlijiet ta' Caravaggio. Il-valur tiegħu huwa kemm reliġjuż kif ukoll artistiku u arkitettoniku. Il-Kastellanja, il-Belt Valletta Binja Barokka li serviet bħala s-sede tal-qrati tal-Ordni ta' San Ġwann. Hija xhieda tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja f'Malta matul il-perjodu tal-Kavallieri. Villa Frere u l-ġonna tagħha, il-Pietà Residenza storika assoċjata mal-istudjuż u d-diplomatiku Ingliż John Hookham Frere. Il-ġonna terraced tagħha u l-veduti storiċi jagħmluha eżempju importanti ta' wirt arkitettoniku u pajsaġġistiku. Il-pro- prjetà u l-ġonna ngħataw Grad 1 fl-2020. Villa Barbaro, Ħal Tarxien Dar storika antika, marbuta mal-istorja tal-familja Barbaro, li l-protezzjoni tagħha hija marbuta wkoll mal-ħtieġa li jinżamm il-kuntest ta' madwarha. Il-każ tagħha juri għaliex il-veduti u l-ispazju miftuħ quddi- em binja jistgħu jkunu importanti daqs il-binja nnifisha. Il-kwartieri tas-suldati f'St Andrew's Barracks Eżempju partikolarment rilevanti għad-dibattitu ta' Forti Chambray, peress li l-kwartieri residenzjali militari minn żmien il-Brittaniċi f'dan is-sit huma fost dawk imsemmija bħala eżempji kompa- rabbli li għandhom Grad 1. Portes des Bombes, il-Furjana Bieb monumentali marbut mas-sistema ta' fortifikazzjonijiet ta' madwar il-Belt Val- letta. Huwa eżempju ta' kif il-wirt militari u dak urban huma marbutin ma' xulxin. Palazzo Parisio, in-Naxxar Palazz magħruf għall-arkitettura deko- rattiva u l-ġonna tiegħu, li jirrappreżenta l-wirt residenzjali u artistiku ta' Malta. Huwa wieħed mill-eżempji ta' proprjeta- jiet storiċi li jidhru fir-reġistri ta' binjiet skedati tal-pajjiż. Eżempji magħrufa ta' binjiet u siti li ngħataw protezzjoni ta' Grad 1 Il-preservazzjoni ta' Forti Chambray tista' tkun opportunità għal Għawdex