Issue link: https://maltatoday.uberflip.com/i/1547314
02 aħbarijiet IL-ĦADD 25 T'OTTUBRU 2026 • illum Budget 2027: Il-wegħdiet, il-flus u r-realtà qabel il-Budget ta' għada JAELLE BORG Nhar it-Tnejn 26 ta' Ottubru, il-Gvern se jippreżenta l-Budget għall-2027, b'attenzjoni fuq il-miżuri li jistgħu jolqtu lill-familji, lill-ħaddiema, lill- pensjonanti u lin-negozji. Iżda qabel jitħabbru proposti ġodda, wieħed irid iħares lejn dak li diġà tħabbar, dak li beda jitwettaq u l-isfidi ekonomiċi li għadhom qed jaffaċċjaw il-familji Maltin u Għawdxin. Fl-aħħar sena, il-Gvern introduċa bidliet fit-taxxa fuq id-dħul għall-ġenituri, filwaqt li komplew japplikaw diversi skemi ta' għajnuna għall-familji u għal min qed jixtri proprjetà. Madankollu, l-aħħar statistika turi li l-inflazzjoni għadha qed timbotta l-prezzijiet 'il fuq, filwaqt li l-proprjetà kompliet togħla u l-infiq pubbliku baqa' jiżdied. It-tnaqqis fit-taxxa għall- ġenituri: x'beda jitwettaq? Waħda mill-miżuri ewlenin imħabbra fil-Budget 2026 kienet dik ta' tnaqqis fit-taxxa fuq id-dħul għall-ġenituri bi tfal dipendenti. Il-miżura, li hija mifruxa fuq tliet snin bejn l-2026 u l-2028, tipprovdi għal żieda gradwali fl- ammont ta' dħul li fuqu ġenituri eleġibbli ma jħallsux taxxa. Skont ir-rati tat- taxxa ppubblikati mill- Amministrazzjoni tat-Taxxa u d-Dwana, fl-2026 persuni li japplikaw għalihom ir-rati ta' persuni miżżewġin b'żewġt itfal jew aktar ma jħallsux taxxa fuq l-ewwel €22,500 ta' dħul taxxabbli. Għal min japplikaw ir- rati tal-ġenituri b'żewġt itfal jew aktar, il-limitu huwa ta' €18,500. Dawn ir-rati huma diġà fis- seħħ għall-2026, iżda l-pjan kollu tat-tnaqqis fit-taxxa għadu ma twettaqx. Fil-każ tal-kategorija ta' persuni miżżewġin b'żewġt itfal jew aktar, il-Gvern kien ħabbar li l-limitu tad-dħul mhux intaxxat se jiżdied għal €30,000 fl-2027 u għal €37,000 fl-2028. Għaldaqstant, waħda mill- mistoqsijiet għall-Budget li jmiss hija kif se jkompli jiġi implimentat it-tnaqqis fit-taxxa u xi jfisser dan fil-prattika għal familji bi dħul differenti. L-għoli tal-ħajja: il-prezzijiet għadhom qed jogħlew Filwaqt li t-tnaqqis fit-taxxa jista' jħalli aktar flus fil-but ta' dawk li jibbenefikaw minnu, l-għoli tal-ħajja jibqa' fattur importanti li jaffettwa l-kapaċità tal-familji li jlaħħqu mal-ispejjeż. Skont l-Uffiċċju Nazzjonali tal- Istatistika (NSO), f 'Settembru 2026 ir-rata annwali tal- inflazzjoni, imkejla permezz tal- Indiċi Armonizzat tal-Prezzijiet għall-Konsumatur, kienet ta' 2.4%, żieda mir-rata ta' 2% irreġistrata f 'Awwissu. Fost l-oqsma li taw l-akbar kontribut għaż-żieda annwali fl-inflazzjoni kien hemm is- servizzi tar-ristoranti u tal- akkomodazzjoni, l-ikel u x-xorb mhux alkoħoliku, kif ukoll it-trasport. Għalkemm rata tal- inflazzjoni ta' 2.4% ma tfissirx li kull prodott jew servizz għola bl- istess ammont, turi li l-livell ġenerali tal- prezzijiet kompla jiżdied. Dan iqajjem mistoqsija dwar kemm iż- żidiet fid-dħul u l-għajnuniet finanzjarji qed jagħmlu differenza reali fil-poter tal- akkwist tal- familji. Il-proprjetà L-aċċess għall- proprjetà jibqa' sfida oħra, b'mod partikolari għal dawk li qed jippjanaw li jixtru l-ewwel dar tagħhom. Waħda mill- iskemi eżistenti hija l-għotja ta' €10,000 għal min jixtri l-ewwel proprjetà u jissodisfa l-kundizzjonijiet stabbiliti mill-Awtorità tad-Djar. Din l-iskema ġiet introdotta fl-2023 u l-għajnuna titqassam fuq għaxar snin, permezz ta' ħlas annwali ta' €1,000. Matul l-2026 saru wkoll bidliet fl-iskema, fosthom żieda tal- għajnuna sa €20,000 għal ċerti persuni b'diżabilità, kif ukoll estensjoni tal-eliġibbiltà għal ċerti persuni li jkunu qed jixtru proprjetà oħra. Iżda fl-istess waqt, l-aħħar ċifri tal-NSO juru li l-prezzijiet tal- proprjetà residenzjali komplew jiżdiedu. Fit-tieni kwart tal-2026, l-Indiċi tal-Prezzijiet tal-Proprjetà Residenzjali rreġistra żieda annwali ta' 6.9% meta mqabbel mal-istess perjodu tal-2025. Il-prezzijiet tal-appartamenti żdiedu b'7.4%, filwaqt li dawk tal-maisonettes żdiedu b'4.3%. Dawn iċ-ċifri ma jfissrux li l-għajnuniet eżistenti ma kinux ta' benefiċċju. Madankollu, juru li ż-żieda fil-prezzijiet tal-proprjetà għadha realtà għal dawk li jixtiequ jsiru sidien ta' darhom. Il-mistoqsija li tibqa' hija kemm l-għajnuniet finanzjarji qed ilaħħqu mal-bidliet fis-suq tal-proprjetà. Il-finanzi pubbliċi: l-infiq żdied aktar mid-dħul Lil hinn mill-miżuri li jistgħu jibbenefikaw minnhom il-familji, il-Budget irid jitqies ukoll fid-dawl tal-finanzi pubbliċi. Skont ċifri tal- NSO, bejn Jannar u Awwissu tal- 2026, il-Fond Konsolidat tal- Gvern irreġistra defiċit ta' €376.2 miljun, meta mqabbel ma' defiċit ta' €203.4 miljun fl- istess perjodu tal-2025. Matul dawk it-tmien xhur, id- dħul rikorrenti tal-Gvern żdied b'€723.6 miljun meta mqabbel mas-sena ta' qabel. Madankollu, l-infiq totali żdied bi €896.4 miljun, u għalhekk iż-żieda fin-nefqa kienet akbar minn dik fid-dħul. Sal-aħħar ta' Awwissu 2026, id-dejn tal-Gvern Ċentrali kien ta' €12.002 biljun, jiġifieri €864.1 miljun aktar minn Awwissu tas- sena ta' qabel. Ta' min jinnota li d-defiċit ta' €376.2 miljun jirreferi għall- Fond Konsolidat fl-ewwel tmien xhur tas-sena u mhux għad-defiċit annwali tal-Gvern Ġenerali skont il-metodoloġija Ewropea. Bl-istess mod, iċ-ċifra tad-dejn tirreferi għall-Gvern Ċentrali u mhux għall-kejl usa' tad-dejn tal- Gvern Ġenerali. Għalkemm dawn iċ-ċifri waħedhom ma jiddeterminawx jekk il-finanzi pubbliċi humiex sostenibbli, juru l-importanza li l-miżuri ġodda jitqiesu wkoll fid- dawl tal-ispiża u l-finanzjament tagħhom. Il-Budget 2027: x'se jkun il- pass li jmiss? Hekk kif qed joqrob il- Budget għall-2027, diversi kwistjonijiet jibqgħu fuq quddiem nett. It-tnaqqis fit-taxxa għall- ġenituri diġà beda jiġi implimentat, iżda l-pjan għandu jkompli fis-sentejn li ġejjin. L-inflazzjoni u ż-żieda fil-prezzijiet tal- proprjetà qed ikomplu jaffettwaw il-kapaċità tan-nies li jlaħħqu mal-ispejjeż, filwaqt li l-Gvern qed jaffaċċja wkoll il-ħtieġa li jibbilanċja l-infiq mal-finanzi pubbliċi. Għalhekk, il- Budget 2027 mhux se jiġi ġġudikat biss fuq l-ammont ta' flus jew il-miżuri ġodda li jitħabbru, iżda wkoll fuq kif dawk id-deċiżjonijiet se jitwettqu u x'effett se jkollhom fuq il-ħajja ta' kuljum. Għax bejn il-wegħdiet, il-flus u r-realtà, l-aktar ħaġa importanti tibqa' x'differenza jkunu għamlu l-miżuri fil- prattika. Minn tnaqqis fit- taxxa għall-ġenituri sal-għoli tal-ħajja u l-prezzijiet tal- proprjetà, x'juruna ċ-ċifri hekk kif il- Gvern iħejji biex iħabbar il-Budget għall-2027? Il-ministru tal-finanzi Clyde Caruana