Issue link: https://maltatoday.uberflip.com/i/1547433
B udget nazzjonali m'għandux jitkejjel biss skont kemm-il miżura tħabbar jew kemm-il ewro jingħataw lil kategorija jew oħra. Għandu jitkejjel skont kemm ikun kapaċi jindirizza l-problemi li n-nies qed jiltaqgħu magħhom kuljum u kemm jagħ- tihom serħan il-moħħ għall-fu- tur. Għalhekk, il-mistoqsija dwar il-Budget 2027 mhijiex biss x'qed jingħata, iżda jekk dak li qed jitħabbar hux biżżejjed biex itejjeb tassew il-ħajja tal-familji, tal-ħaddiema u tan-negozji Mal- tin u Għawdxin. Huwa tajjeb li familji u pens- jonanti jirċievu għajnuna, u kull miżura li ttaffi l-piż finanzjarju għandha tiġi evalwata bis-serjetà. Iżda ma nistgħux nieqfu hemm. Irridu nistaqsu jekk wara l-għa- jnuna li tingħata llum, il-familji hux se jkunu f 'qagħda aħjar għada. Għax il-ħajja mhijiex magħmula minn miżura waħda fil-Budget. Hija magħmula minn kontijiet li jridu jitħallsu kull xa- har, deċiżjonijiet li jridu jittieħdu u responsabbiltajiet li ma jistgħux jiġu posposti. Għal familja li qed tipprova tlaħħaq mal-ispejjeż, iż-żieda fid-dħul tista' tkun importanti. Iżda l-istess familja trid tħares lejn il-kera jew il-pagament tad- dar, l-ikel, il-kontijiet, l-ispejjeż tal-edukazzjoni u l-bżonnijiet tat-tfal. Meta dawn l-ispejjeż jibqgħu jibilgħu parti kbira mid- dħul, il-familja tista' ssib ruħha f 'sitwazzjoni fejn, minkejja li taqla' aktar, it li xejn ikollha aktar flus disponibbli fl-aħħar tax-xahar. Din hija r-raġuni għaliex il-politika ekonomika trid tħares lejn ir-riżultat finali għall-familja, mhux biss lejn l-ammont li jidher fuq karta. Il-mistoqsija għandha tkun jekk il-ġenituri jistgħux jaf- fordjaw il-bżonnijiet ta' wliedhom mingħajr ma jgħixu taħt pressjoni kontinwa, u jekk il-ħaddiema jistgħux jibnu futur mingħajr ma kull deċiżjoni importanti ssir sors ta' ansjetà. Il-pensjonanti jistħoqqilhom attenzjoni partikolari. Ħafna minnhom ħadmu għal għexier- en ta' snin u kkontribwew lejn il-pajjiż. Għandhom id-dritt li jgħixu b'dinjità, mhux sempliċe- ment li jirnexxilhom ilaħħqu. Għal min jgħix b'introjtu fiss, kull żieda fil-prezzijiet tista' tfisser li jkollu jnaqqas minn xi ħaġa oħra. Għalhekk, iż-żidiet fil-pensjoni- jiet għandhom ikunu parti minn impenn kontinwu biex jiġi żgurat li l-anzjani jkollhom biżżejjed biex jgħixu, jieħdu ħsieb saħħithom u jżommu l-indipendenza tagħhom. Iżda hemm ukoll familji li jieħdu ħsieb ġenituri anzjani, persuni b'diżabilità jew membri tal-familja li jeħtieġu appoġġ regolari. Dawn il-familji spiss iġorru responsabbiltà kbira, kemm finanzjarja kif ukoll emozzjona- li. Il-politika pubblika għandha tirrikonoxxi din ir-realtà u tiżgura li l-għajnuna tasal għand dawk li verament għandhom bżonnha, mingħajr proċeduri li joħolqu piż żejjed jew diffikultajiet biex wieħed jaċċessa s-servizzi. Hemm ukoll il-ġenerazzjoni żagħżugħa li qed tipprova tibda ħajjitha. Żgħażagħ li jaħdmu u jistudjaw iridu jkunu jistgħu jippjanaw il-futur tagħhom, ifaddlu u, maż-żmien, jixtru dar u jibnu familja. Ma jistgħux jibqgħu jgħixu bl-impressjoni li l-indip- endenza tagħhom dejjem qed titbiegħed, minkejja li jagħmlu dak kollu mistenni minnhom. Għandna nistaqsu jekk il-miżuri tagħna humiex qed joħolqu kundizzjonijiet li fihom iż- żgħażagħ jistgħu jimxu 'l quddi- em, jew sempliċement jgħinuhom ilaħħqu mal-ispejjeż tal-preżent. Il-ħaddiema wkoll jistħoqqil- hom li jaraw ir-riżultat tal-isforz tagħhom. Mhux biżżejjed li l-paga tiżdied jekk fl-istess ħin jon- qos il-poter tal-akkwist tagħha. Il-progress għandu jidher fil-ħajja ta' kuljum: f 'aktar flus disponibbli wara l-ispejjeż essenzjali, f 'aktar sigurtà meta wieħed jippjana għall-familja tiegħu u f 'aktar opportunitajiet biex javvanza fix-xogħol. Il-ħidma għandha tagħti mhux biss dħul, iżda wkoll il-possibbiltà ta' ħajja aktar stabbli. In-negozji, min-naħa tagħhom, jeħtieġu kundizzjonijiet li jipper- mettulhom jippjanaw. Negozju żgħir ma jistax jieħu deċiżjonijiet fit-tul jekk ma jkunx jaf x'se jkunu l-ispejjeż tiegħu, kif se jinbidlu r-regoli jew jekk hux se jkun jista' jkompli jinvesti. Il-miżuri fiskali jistgħu jgħinu, iżda jeħtieġ li jkunu ċari, aċċessibbli u mfassla b'mod li ma jħallux barra lil dawk li m'għandhomx riżorsi biex jinnav- igaw sistemi kumplessi. Il-kom- petittività tan-negozji tagħna tiddependi wkoll fuq il-fiduċja li għandhom fil-qafas ekonomiku u istituzzjonali tal-pajjiż. F'dan kollu, il-Gvern għandu jagħti attenzjoni mhux biss lil min jirċievi l-għajnuna, iżda wkoll lil kif din titwassal. Miżura tista' tidher tajba fuq il-karta, iżda titlef ħafna mill-valur tagħha jekk tkun diffiċli biex wieħed japplikaha, jekk l-informazzjoni ma tasalx għand in-nies jew jekk il-bene- fiċċju jittardja. Għalhekk, kull inizjattiva għandha tkun akkump- anjata minn informazzjoni ċara, kriterji ġusti u mod sempliċi biex il-persuni eleġibbli jkunu jistgħu jibbenefikaw minnha. L-istess prinċipju jgħodd għall-infiq pubbliku. Kull ewro li jinġabar mit-taxxi huwa ewro li jkun ġej minn familja, ħaddiem jew negozju. Il-Gvern għandu d-dmir li juri li dan l-investi- ment qed jagħti riżultati u li l-miżuri mħabbra qed jilħqu l-għan tagħhom. Dan ma jfissirx li kull politika trid titkejjel f 'termini finanzjarji biss, iżda li għandu jkun hemm trasparenza dwar x'qed jinkiseb u x'għad irid isir. L-Oppożizzjoni għandha d-dmir li tagħraf miżuri li jgħinu lin-nies, iżda wkoll li tistaqsi jekk dawn humiex biżżejjed u jekk humiex qed jilħqu lil dawk li għandhom l-akbar bżonn. Il-kritika mhijiex għan fiha nnifisha. Għandha twassal għal alternattivi aħjar, għal aktar responsabbiltà u għal politika li tpoġġi l-bżonnijiet reali tan-nies fiċ-ċentru tad-deċiżjonijiet. Punt ieħor li m'għandux jiġi injorat huwa l-fiduċja. In-nies għandhom dritt ikunu jafu mhux biss x'qed iwiegħed il- Gvern, iżda wkoll kif se jwettaq dak li ħabbar u kif se jkejjel ir-riżultati. Meta jitħabbru miżuri, għandhom ikunu ċari l-għanijiet tagħhom u għandu jkun hemm rendikont dwar jekk dawn laħqux l-iskop tagħhom. Dan jgħodd speċjalment meta jkunu involuti flus pubbliċi. Il-fiduċja ma tinbeniex b'avviżi u ċelebrazzjonijiet, iżda b'riżul- tati li n-nies jistgħu jaraw u jħossu fil-ħajja tagħhom. Gvern responsabbli għandu jkun lest jispjega x'mar tajjeb, x'ma rnexx- ilux iwettaq u x'se jagħmel biex jirranġa n-nuqqasijiet. Il-familji, il-ħaddiema u n-ne- gozji ma jiġġudikawx il-Budget biss mill-ġurnata li jitħabbar. Jiġġudikawh matul is-sena, meta jħallsu l-kontijiet, jieħdu deċiżjonijiet dwar uliedhom, jip- pjanaw l-investimenti tagħhom u jippruvaw jibnu ħajja aktar sigura. Il-Budget 2027 kellu jkun opportunità biex il-Gvern juri mhux biss li jista' jqassam l-għa- jnuna, iżda li jiem il-pressjoni- jiet li qed iġorru n-nies u għandu pjan biex itaffihom b'mod dejjiemi. L-għajnuna immedjata għandha postha, iżda ma tistax tieħu post viżjoni fit-tul. Il-kejl veru ta' budget tajjeb mhuwiex kemm-il wegħda tħabbar, iżda kemm jinbidel għall-aħjar il-mod kif jgħixu n-nies. Dan huwa l-kejl li bih għandna niġġudikaw il- Budget 2027. opinjoni illum • IL-ĦADD 1 TA' NOVEMBRU 2026 09 "Il-politika ekonomika trid tħares lejn ir- riżultat finali għall-familja, mhux biss lejn l-ammont li jidher fuq karta" Shadow Minister għall-Finanzi ADRIAN DELIA Il-Budget 2027 ma jagħtix it-tweġibiet li l-familji, il-ħaddiema u n-negozji qed jistennew Il-ħaddiema jistħoqqilhom li jaraw ir-riżultat tal-isforz tagħhom