Issue link: https://maltatoday.uberflip.com/i/1545724
opinjoni illum • IL-ĦADD 5 TA' LULJU 2026 09 Kelliem tal-Oppożizzjoni għall-Finanzi ADRIAN DELIA I l-Gvern iħobb jiaħar biċ-ċifri ekonomiċi. Meta jiżdied id-dħul mit-taxxi, jippreżentah bħala prova li l-ekonomija sejra tajjeb. Meta l-finanzi pubbliċi juru dħul akbar, jingħad li dan huwa riżultat ta' tmexxija responsabbli. Iżda ekonomija ma titkejjilx biss b'kemm jiġbor il-Gvern. Titkejjel ukoll b'kemm jonfoq, kif jonfoq u xi jħalli warajh. Skont l-aħħar ċifri uffiċjali, il-Gvern qed jiġbor aktar taxxi minn qatt qabel. Fl-istess ħin, qed jonfoq aktar minn qatt qabel. U fl-istess waqt, id-dejn nazzjonali qed ikompli jiżdied. Din mhijiex il-formula ta' ġestjoni finanzjar- ja tajba. Fil-fatt, hija twissija li għandha tqanqal dibattitu serju dwar id-direzzjoni ekonomika ta' pajjiżna. Familja li kull sena taqla' aktar flus iżda tonfoq saħansitra aktar milli ddaħħal u tispiċċa tissellef biex tagħlaq is-sena, ma tistax tgħid li għandha finan- zi b'saħħithom. Għal xi żmien tista' żżomm dan ir-ritmu, iżda jasal il-mument meta l-kontijiet jibdew jinġemgħu u d-dejn jibda jillimita l-għażliet tagħha. L-istess japplika għal pajjiż, partikolarment jekk m'għandu ebda riżorsa naturali. Żieda fid- dħul mhijiex biżżejjed jekk tkun akkumpanjata minn żieda akbar fin-nefqa u minn dipendenza dejjem tikber fuq is-self. L-aktar li jinkwetani huwa li din is-sitwazzjoni qed isseħħ fi żmien meta l-ekonomija għadha qed tikber. Normalment, meta ekonomija tkun għaddejja minn fażi pożittiva, il-Gvern għan- du jsaħħaħ il-finanzi pubbliċi, inaqqas id-dejn u jibni riżervi għall-futur. Għax l-ekonomija timxi f 'ċikli. Jiġu żminijiet tajbin u jiġu wkoll żminijiet diffiċli. Il-mistoqsija hija sempliċi: jekk illum, meta l-ekonomija għadha tikber, il-Gvern qed ikompli jżid id-dejn, x'se jiġri meta l-ekonom- ija tibda tmajna? Din hija l-vera sfida tal-politika fiskali. Il-ġestjoni finanzjarja ma tit- kejjilx biss mill-kapaċità li tonfoq. Titkejjel mill-kapaċità li tonfoq bil-għaqal. Mhux kull nefqa hija ħażina. Bil-maqlub. Hemm infiq li huwa essenzjali u li għandu jitqies bħala investiment: inves- timent fl-edukazzjoni, fis-saħħa, fl-infrastruttura, fir-riċerka u fl-innovazzjoni. Dawn huma nef- qiet li joħolqu valur ekonomiku għall-futur. Iżda hemm differenza kbira bejn infiq produttiv u nfiq li sempliċement iżid il-konsum tal-lum mingħajr ma joħloq ġid għal għada. Meta d-dħul mit-taxxi jiżdied b'pass mgħaġġel, tqum it-ten- tazzjoni li kull ewro ġdid jintefaq immedjatament. Politikament dan jista' jidher attraenti. Ekono- mikament, iżda, mhux dejjem ikun għaqli. Il-Gvern għandu responsab- biltà mhux biss lejn il-ġener- azzjoni tal-lum iżda wkoll lejn dawk li għad iridu jiġu. Kull ewro li jissellef illum huwa ewro li xi ħadd irid iħallas lura għada. Huwa għalhekk li d-dejn pub- bliku m'għandux jitqies bħala kwistjoni astratta. Huwa impenn fuq il-futur. Meta d-dejn jiżdied, jiżdiedu wkoll l-imgħaxijiet li l-Gvern irid iħallas. Flus li setgħu marru għall-iskejjel, għall-isptarijiet jew għal investiment produttiv jispiċċaw jintefqu fuq is-servizz tad-dejn. Dan huwa piż li ħafna drabi ma jidhirx immedjatament, iżda li bil-mod il-mod inaqqas il-flessibbiltà finanzjarja tal-pajjiż. L-isfida hija aktar serja fid-dawl ta' dak li qed jiġri madwarna. L-Ewropa kollha qed taffaċċja sfidi ekonomiċi ġodda. It-tens- jonijiet ġeopolitiċi qed joħolqu inċertezza. Ir-rati tal-imgħax baqgħu ogħla milli konna mdor- rijin bihom. Il-popolazzjoni qed tixjieħ u d-domanda fuq is-saħħa u l-pensjonijiet se tkompli tikber. Dan kollu jfisser li l-finanzi pub- bliċi jridu jkunu aktar b'saħħith- om, mhux aktar dgħajfa. Gvern responsabbli ma jħarisx biss lejn il-budget tas-sena d-dieħla. Iħares lejn dak li jista' jiġri fi żmien għaxar jew għoxrin sena. Dan ifisser li kull deċiżjoni finanzjarja trid tkun sostenibbli. F'dawn l-aħħar snin tkellimna ħafna dwar it-tkabbir ekonomiku. Imma issa rridu nibdew nitkell- mu aktar dwar il-kwalità ta' dak it-tkabbir. Jekk it-tkabbir qed iwassal għal aktar dħul mit-taxxi iżda wkoll għal aktar nefqa u aktar dejn, allura hemm lok għal riflessjoni. Il-mistoqsija m'għandhiex tkun kemm qed jiġbor il-Gvern. Il-mistoqsija għandha tkun jekk il-pajjiż hux qed isir aktar reżiljenti. Dak li jiddistingwi Gvern li jamministra tajjeb minn wieħed li sempliċement jonfoq huwa l-mod kif jipprepara għall-futur. L-amministrazzjoni finanzjar- ja responsabbli mhijiex dwar kemm wieħed għandu flus disponibbli llum, iżda dwar kemm ikun kapaċi joħloq spazju biex jindirizza l-isfidi ta' għada. Meta jkun hemm żieda fid-dħul, il-prijorità għandha tkun li tis- saħħaħ il-pożizzjoni finanzjarja tal-pajjiż, jitnaqqas id-dejn fejn possibbli u jsiru investimenti li jżidu l-kapaċità produttiva tal-ekonomija. Inkella nkunu qed nikkunsmaw il-ġid tal-lum mingħajr ma nkunu qed nibnu l-ġid ta' għada. Il-politika fiskali għandha tkun ibbażata fuq prudenza u dixxipli- na. Mhux għax il-pajjiż għandu jonfoq inqas akkost ta' kollox, iżda għax kull deċiżjoni finanz- jarja trid tħalli valur fit-tul. Il-kejl tas-suċċess m'għandux ikun kemm infiq sar, iżda x'riżultati ħalla dak l-infiq. Pajjiż li jonfoq ħafna iżda ma jtejjibx il-produt- tività, il-kwalità tas-servizzi jew il-kompetittività tiegħu jkun tilef opportunità li ma terġax tiġi. Qed nibnu ekonomija li tista' tiflaħ għal kriżi? Qed ninvestu biżżejjed fil-produttività? Qed intejbu l-effiċjenza tas-servizz pubbliku? Qed innaqqsu l-ħela? Qed nagħmlu evalwazzjoni serja tal-valur li qed niksbu minn kull ewro li jonfoq il-Gvern? Dawn huma l-mistoqsijiet li għand- hom jiddefinixxu d-diskussjoni ekonomika. Il-finanzi pubbliċi mhumiex kompetizzjoni ta' min jiġbor aktar taxxi. Huma eżerċizzju ta' responsabbiltà. Il-kontribwent għandu dritt jistenna li kull ewro li jħallas fit-taxxi jintuża bl-aħjar mod possibbli. Dan ifisser aktar trasparenza, aktar kontabbiltà u aktar dixxiplina fiskali. Dan ma jfissirx li l-Gvern għandu jadotta politika ta' aws- terità. Lanqas ma jfisser li għandu jieqaf jinvesti. Ifisser li kull nefqa trid tkun ġustifikata mill-bene- fiċċju li toħloq. Ifisser li rridu nagħmlu distinzjoni ċara bejn dak li hu investiment u dak li hu sempliċement nefqa rikorrenti. Pajjiż li jrid jibqa' kompetittiv ma jistax jibni l-futur tiegħu fuq dejn dejjem jikber. Irid jibnih fuq produttività ogħla, fuq innovazzjoni, fuq edukazzjoni ta' kwalità, fuq istituzzjonijiet b'saħħithom u fuq finanzi pub- bliċi sostenibbli. L-aħħar ċifri għandhom ikunu opportunità biex niddiskutu mhux biss kemm qed jidħol fil-kaxxa tal- Gvern, iżda wkoll kif qed jintefaq u jekk dak l-infiq hux qed iħejji lil Malta għall-isfidi li ġejjin. Għax il-kejl ta' ġestjoni finanz- jarja tajba mhuwiex kemm ikun kbir il-budget, lanqas kemm ikun kbir id-dħul. Il-kejl veru huwa jekk il-pajjiż ikunx qed isir aktar b'saħħtu finanzjarjament, aktar produttiv u aktar lest biex jaffaċċ- ja l-futur. Aktar taxxi. Aktar nefqa. Aktar dejn. Dawn waħedhom qatt ma jistgħu jkunu sinjal ta' suċċess. Suċċess veru jfisser li kull ewro miġbur mingħand il-poplu joħloq aktar valur milli piż. Ifisser li l-finanzi pubbliċi jitmexxew b'viżjoni fit-tul u mhux biss b'għajnejn fuq il-budget tas-sena li jmiss. Dik hija l-ġestjoni finanzjarja li Malta għandha bżonn. U dik hija l-ġestjoni finanzjarja li l-poplu għandu dritt jistenna. Aktar taxxi, aktar nefqa, aktar dejn – din mhijiex ġestjoni finanzjarja tajba Il-Gvern għandu responsabbiltà mhux biss lejn il-ġenerazzjoni tal-lum iżda wkoll lejn dawk li għad iridu jiġu