Issue link: https://maltatoday.uberflip.com/i/1547314
05 analiżi illum • IL-ĦADD 25 T'OTTUBRU 2026 In-nuqqas taż-żewġt irġiel li baqgħu ħajjin mill-attakk li fih inqatel Lassana Cisse ħoloq limitazzjoni importanti għall-prosekuzzjoni fil-ġuri ta' Lorin Scicluna, hekk kif żewġ vittmi ewlenin ma setgħux jagħtu x-xhieda tagħhom personalment quddiem il-ġurati. Mohammed Jallow u Ibrahim Bah, li ndarbu meta ġew sparati tiri fid-direzzjoni tagħhom fis-6 ta' April 2019, ma dehrux fil-Qorti biex jirrakkontaw dak li għaddew minnu. Minflok, il-prosekuzzjoni kellha tiddependi fuq ix-xhieda li kienu taw fi stadji preċedenti tal-proċeduri. Id-dikjarazzjonijiet tagħhom lill-Pulizija, flimkien max-xhieda li kienu taw waqt il-kumpilazzjoni tal-provi, inqraw quddiem il-ġurati. B'hekk, il-verżjoni tagħhom tal-attakk xorta waħda setgħet tinstema' fil-ġuri, iżda mingħajr il-possibbiltà li jiġu mistoqsija direttament dwar id-dettalji tar-rakkont tagħhom. Dan ħoloq differenza bejn il-provi li ngħataw personalment minn xhieda oħra u dawk taż-żewġ vittmi. Filwaqt li xhud li jitla' fuq il-peda- na jista' jiġi mistoqsi dwar dak li jiakar, dwar xi inkonsistenzi jew dwar dettalji li jkunu jeħtieġu aktar spjegazzjoni, f 'dan il-każ il-ġurati kellhom jistrieħu fuq dak li kien diġà ġie rreġistrat. Lanqas ma kien possibbli li d-difiża tagħmel kontroeżami ġdid taż- żewġt irġiel quddiem il-ġurati, għalkemm ix-xhieda li ngħatat fi stadji preċedenti kienet suġġetta għall-proċeduri li japplikaw f 'dawk l-istadji. In-nuqqas tagħhom jista' jitqies bħala opportunità mitlufa għall-prosekuzzjoni, mhux għax ix-xhieda tagħhom ma baqgħetx valida, iżda għax żewġ persuni li esperjenzaw l-attakk direttament ma setgħux jagħtu spjegazzjonijiet jew kjarifiki oħra fil-ġuri nnifsu. Iż-żewġ vittmi kienu fost l-aħħar persuni li raw dak li seħħ fl-attakk li ħasad il-ħajja ta' Cisse. Fix-xhieda tagħhom irrakkontaw kif kienu mex- jin lura lejn Ħal Far wara li raw partita futbol, meta karozza għaddiet minn ħdejhom u ġew sparati tiri fid-direzzjoni tagħhom. It-tnejn qalu li ma setgħux jidentifikaw min kien fil-vettura, dettall li jagħmel il-kwistjoni tal-identifikazzjoni tal-aggressuri waħda mill-as- petti importanti tal-każ. Ix-xhieda tagħhom setgħet titfa' aktar dawl fuq iċ-ċirkostanzi tal-at- takk, il-movimenti tal-vettura u dak li raw jew semgħu fil-mumenti qabel u wara li ġew sparati t-tiri. Madankollu, mingħajr il-preżenza tagħhom, ma kienx hemm lok għal mistoqsijiet ġodda li setgħu jwasslu għal aktar tagħrif. Il-preżenza taż-żewġ vittmi setgħet ukoll tagħti lill-ġurati l-oppor- tunità josservaw kif iwieġbu għall-mistoqsijiet u jevalwaw ix-xhieda tagħhom direttament, minflok permezz ta' rendikont miktub ta' dak li kienu qalu snin qabel. Dan ma jfissirx li x-xhieda tagħhom ġiet eskluża jew li l-prose- kuzzjoni tilfet il-possibbiltà li tibbaża ruħha fuqha. Iżda jfisser li parti mill-provi marbuta direttament mal-attakk ġiet ippreżentata mingħajr l-interazzjoni li normalment tkun possibbli meta xhud jidher personal- ment quddiem il-ġurati. Il-ġurati jridu għalhekk jiżnu din ix-xhieda flimkien mal-provi l-oħra kollha mressqa fil-ġuri, fosthom ix-xhieda ta' persuni oħra u l-provi tekniċi u forensiċi. Scicluna qed jgħaddi ġuri b'rabta mal-qtil ta' Lassana Cisse u l-attentat ta' qtil ta' persuni oħra. Huwa qed jiċħad l-akkużi kontrih. tkun ġurat imparzjali? In-nuqqas taż-żewġ vittmi fil-ġuri ta' Lassane Cisse jħalli vojt fil-każ tal-prosekuzzjoni Hemm differenza bejn persuna li tikteb li r-razziżmu għandu jiġi kkundannat u persuna li tiddikjara li akkużat partikolari għandu jin- stab ħati qabel ma tkun instemgħet il-prova. Fl-ewwel każ, wieħed ikun qed jesprimi prinċipju ġenerali. Fit-tieni każ, tista' tqum mistoqsija aktar konkreta dwar jekk il-persu- na tkunx diġà ffurmat konklużjoni dwar il-ħtija tal-akkużat. Madankollu, lanqas it-tieni sit- wazzjoni ma għandha tiġi ttrattata bħala prova awtomatika ta' nuqqas ta' imparzjalità mingħajr eżami taċ-ċirkostanzi. Il-kontenut tal-kumment, il- kuntest li fih inkiteb u l-konness- joni tiegħu mal-każ jistgħu jkunu rilevanti għall-valutazzjoni. U hawnhekk tidħol mistoqsija oħra: jista' jkun hemm ġurat li qatt ma kiteb xejn pubblikament, iżda li għandu fehmiet aktar qawwija minn persuna li esprimiet ruħha fuq il-midja soċjali? In-nuqqas ta' kumment pub- bliku, fih innifsu, ma jiggarantix imparzjalità. Mhux biżżejjed li ġurat jgħid li huwa imparzjali Il-prinċipju tal-imparzjalità ġie eżaminat diversi drabi mill-Qor- ti Ewropea tad-Drittijiet tal- Bniedem. L-Artikolu 6 tal-Konvenzjoni Ewropea jiggarantixxi d-dritt għal smigħ ġust quddiem tribunal indipendenti u imparzjali. Fil-ġurisprudenza tagħha, il-Qorti Ewropea żviluppat żewġ testijiet ewlenin biex tevalwa jekk dan id-dritt ġiex rispettat. L-ewwel wieħed huwa t-test suġġettiv, li jikkonċerna jekk il-per- suna li tkun qed tiġġudika għan- dhiex preġudizzju personali jew interess li jista' jaffettwa d-deċiżjoni tagħha. It-tieni huwa t-test oġġettiv, li jeżamina jekk jeżistux fatti jew ċirkostanzi li jistgħu jiġġustifikaw dubji leġittimi dwar l-imparzjalità tat-tribunal. Dan ifisser li l-kwistjoni ma tiqafx neċessarjament mal-assigu- razzjoni ta' ġurat li se jkun ġust. Għalkemm l-imparzjalità personali hija preżunta sakemm ma jkunx hemm prova kuntrarja, il-Qorti trid tikkunsidra wkoll jekk jeżistux ċirkostanzi oġġettivi li jqajmu tħassib leġittimu. Dawn il-prinċipji japplikaw għall-ġurati daqskemm japplikaw għall-imħallfin professjonali. Każ Ewropew li juri kemm tista' tkun delikata l-kwistjoni Fis-sentenza Ahmed v. the United Kingdom, mogħtija fl-2016, il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem eżaminat il-kwistjoni tal-imparzjalità ta' ġurija fi proċess kriminali. Il-każ kien jinvolvi allegazzjoni- jiet dwar ġurat u kuntatti possibbli ma' organizzazzjonijiet tal-lemin estrem. Il-Qorti spjegat li jekk jiġi ppru- vat li ġurat għadda informazzjoni kunfidenzjali dwar id-deliberazz- jonijiet tal-ġurija lil organizzazz- jonijiet bħal dawn, dan ikun indikazzjoni serja ta' nuqqas ta' imparzjalità. Il-Qorti enfasizzat ukoll l-importanza tal-istruzzjonijiet li l-imħallef jagħti lill-ġurati u tal-garanziji proċedurali li jeżis- tu tul il-proċess. Dan ma jfissirx li l-fatti ta' dak il-każ huma komparabbli ma' dawk tal-ġuri ta' Scicluna. Iżda juri li l-imparzjalità ta' ġurat mhijiex kwistjoni li tiġi eżami- nata biss fil-mument tal-għażla tiegħu. Il-garanziji jridu jibqgħu effettivi matul il-proċess kollu. Għaliex il-perċezzjoni tal- imparzjalità hija importanti F'sentenza oħra, Micallef v. Malta, mogħtija fl-2009, il-Qorti Ewropea eżaminat il-prinċipji li jirregolaw l-imparzjalità ġudiz- zjarja. Il-Qorti għamlet ċar li l-im- parzjalità trid tiġi kkunsidrata mhux biss fuq livell personali, iżda wkoll fid-dawl ta' ċirkostan- zi li jistgħu jqajmu dubji oġġetti- vament ġustifikati. Il-prinċipju huwa importanti għaliex il-fiduċja fil-ġustizzja tiddependi mhux biss fuq jekk id-deċiżjoni tkunx ġusta, iżda wkoll fuq jekk il-proċess ikunx offra garanziji suffiċjenti ta' imparzjalità. Dan jgħodd b'mod partikolari għal proċess kriminali fejn per- suna tista' taffaċċja piena severa jekk tinstab ħatja. Il-ġurati għandhom ir-re- sponsabbiltà li jiddeterminaw il-fatti fuq il-bażi tal-provi, filwaqt li l-imħallef jispjegal- hom il-liġi li għandha tirregola d-deċiżjoni tagħhom. L-opinjonijiet personali tagħhom ma jistgħux jieħdu post dak li jirriżulta mill-proċess. L-isfida ta' każ li ilu seba' snin fl-aħbarijiet Il-ġuri ta' Scicluna beda aktar minn seba' snin wara l-qtil ta' Lassane Cisse. Matul dan iż-żmien, il-każ kien is-suġġett ta' rapporti fil-midja, diskussjonijiet pub- bliċi u dikjarazzjonijiet dwar ir-razziżmu. F'każijiet li jkunu ġibdu at- tenzjoni pubblika konsiderevoli, jista' jkun diffiċli li jinstabu per- suni li qatt ma semgħu bil-ġrajja. Iżda li persuna tkun semgħet b'każ mhux l-istess bħal li tkun iffurmat opinjoni definittiva dwar il-ħtija tal-akkużat. Id-differenza hija sostanzjali. Il-ġurat ma jintgħażilx biex jiddeċiedi skont dak li jkun qara jew sema' qabel il-ġuri. Huwa għandu jiddeċiedi skont il-provi li jiġu ppreżentati quddiemu u l-istruzzjonijiet tal-imħallef. Fil-fatt, fl-ewwel jum tal-ġuri ta' Scicluna, l-Imħallef Natasha Galea Sciberras fakkret lill-ġura- ti fir-responsabbiltà tagħhom li jwettqu dmirhom b'integrità u mingħajr preġudizzju lejn xi waħda mill-partijiet. Dan huwa l-qofol tal-prinċip- ju li fuqu tinbena l-ġurija: li l-persuni magħżula jwarrbu kull konklużjoni li setgħu ffurmaw qabel u jiddeċiedu biss fuq dak li jkun legalment ġie ppruvat. Fejn tispiċċa l-opinjoni u jibda l-preġudizzju? Il-mistoqsijiet dwar ir- razziżmu fil-bidu tal-ġuri ta' Sci- cluna għalhekk iqajmu kwistjoni li tmur lil hinn minn dan il-każ partikolari. F'soċjetà fejn in-nies jesprimu l-opinjonijiet tagħhom b'mod pubbliku u immedjat, kemm hu realistiku li wieħed jistenna li ġurat qatt ma jkun tkellem dwar suġġetti sensittivi? U kemm għandu jingħata piż lil dak li persuna tkun qalet qa- bel ma ġiet imsejħa biex tagħmel parti minn ġurija? Il-liġi ma titlobx li l-ġurati jkunu persuni mingħajr opin- jonijiet jew esperjenzi personali. Titlob li jkunu kapaċi jeżerċitaw il-funzjoni tagħhom b'mod im- parzjali, skont il-provi u l-liġi. Fil-ġuri dwar il-qtil ta' Lassane Cisse, il-mistoqsijiet dwar ir- razziżmu tqajmu qabel ma bdiet tinstema' l-prova. Huma ma jipprovaw xejn dwar il-ħtija jew l-innoċenza tal-akkużat. Iżda juru kemm l-għażla ta' ġurija tista' tkun parti kruċ- jali mill-ħarsien tad-drittijiet tal-partijiet. Għaliex fl-aħħar mill-aħħar, il-kwistjoni mhijiex jekk ġurat ikunx kontra r-razziżmu, favur kawża partikolari jew ikollux fehmiet morali qawwija. Il-mistoqsija hija jekk, meta jasal il-mument tad-deċiżjoni, ikunx kapaċi jwarrab dawk il-fehmiet u jagħti verdett ibbażat biss fuq il-provi li jkun sema' fil-qorti. Ibrahim Bah u Mohammed Mena