Issue link: https://maltatoday.uberflip.com/i/1544727
opinjoni illum • IL-ĦADD 3 TA' MEJJU 2026 09 F 'dawn l-aħħar snin, wieħed mis-suġġetti li qed jiddomina l-konverżazz- joni nazzjonali huwa bla dubju l-għoli tal-ħajja. Mhijiex biss perċezzjoni — hija realtà li qed tħalli impatt dirett fuq il-familji Maltin u Għawdxin. Il-paga forsi żdiedet għal xi wħud, iżda l-poter tax-xiri, il-purchasing power, qed jiddgħajjef b'rata li ma nistgħux ninjorawha. Bħala kelliem tal-finanzi għall-Oppożizzjoni, inħoss li għandna responsabbiltà li npoġġu dan is-suġġett fiċ-ċentru tad-di- battitu ekonomiku, mhux b'retori- ka, iżda b'analiżi ċara u proposti konkreti. Il-problema ewlenija hija sem- pliċi: il-flus li jaqilgħu n-nies illum qed jixtru inqas minn dak li kienu jixtru it snin ilu. Dan jidher f 'kollox — mill-prez- zijiet tal-ikel, għall-kera, sal-ispejj- eż ta' kuljum. Familji li qabel kienu jlaħħqu, illum qed iħossu pressjoni kontinwa biex ilaħħqu sal-aħħar tax-xahar. Żgħażagħ li jridu jibdew ħajja indipendenti qed isibuha dejjem aktar diffiċli biex jagħm- lu dan. U anzjani li jgħixu fuq dħul fiss qed jaraw il-valur reali tal-pensjoni tagħhom jonqos. Il-mistoqsija hija: kif wasalna hawn? Il-gvern iħobb jipponta lejn fatturi internazzjonali — inflazz- joni globali, kunflitti ġeopolitiċi, u instabbiltà fis-swieq. Dawn huma fatturi reali, u ma nistgħux ninjo- rawhom. Iżda l-verità hija li pajjiżi oħra qed jaffaċċjaw l-istess sfidi, u xorta waħda hemm differenzi sinifikanti fil-mod kif dawn qed jaffettwaw lill-popli tagħhom. Dan ifisser li hemm ukoll fat- turi lokali li qed jikkontribwixxu għall-problema. Waħda minnhom hija l-istruttu- ra tal-ekonomija tagħna. Tkabbir ekonomiku mgħaġġel, ibbażat fuq żieda fil-popolazzjoni u domanda għolja, wassal għal pressjoni kbira fuq l-infrastruttura u fuq il-prezzi- jiet, partikolarment fis-suq tal-pro- prjetà u tal-kera. Meta d-domanda tikber aktar malajr mill-provvista, il-prezzijiet inevitabbilment jogħlew. Dan jista' jkun tajjeb għal xi setturi, iżda joħloq piż fuq ħafna familji. Element ieħor huwa n-nuqqas ta' kompetizzjoni effettiva f 'ċerti swieq. Meta l-għażla tkun limitata, il-prezzijiet ma jiġux ikkontrollati biżżejjed mill-forzi tas-suq. Dan iwassal biex il-konsumatur iħallas aktar milli suppost, u jkompli jnaqqas il-poter tax-xiri. Barra minn hekk, hemm ukoll il-kwistjoni tal-produttività. Jekk il-pagi jiżdiedu mingħajr żieda korrispondenti fil-produttività, il-pressjoni inflazzjonarja tiżdied. Dan huwa bilanċ delikat li jeħtieġ politika ekonomika għaqlija u koordinata. Il-gvern, s'issa, għażel li jindi- rizza parti mill-problema permezz ta' sussidji u miżuri temporan- ji. Dawn jistgħu joffru serħan immedjat, u f 'ċerti każijiet huma meħtieġa. Iżda ma jistgħux ikunu s-soluzzjoni prinċipali. Aktar minn hekk, jistgħu jaħbu l-problemi strutturali minflok isolvuhom. Jekk ma nindirizzawx il-kawżi fundamentali tal-għoli tal-ħajja, inkunu qed inpoġġu biss biċċa garża fuq ferita li teħtieġ kura aktar profonda. Hemm ukoll aspett ieħor li rridu nindirizzaw b'serjetà: il-qasma bejn il-perċezzjoni u r-realtà ekonomika. Filwaqt li ċerti indika- turi makroekonomiċi jistgħu juru tkabbir u stabbiltà, il-familji qed jgħixu esperjenza differenti fil- ħajja ta' kuljum. Din id-diskrepan- za toħloq sens ta' distakk bejn il-politika ekonomika u r-realtà tan-nies, u tnaqqas il-fiduċja fis-sistema. Allura x'għandu jsir? L-ewwel nett, irridu nsaħħu l-poter tax-xiri b'mod sostenibbli. Dan ifisser li niffukaw fuq żieda fil-produttività u fil-valur miżjud tal-ekonomija tagħna. Investiment fl-edukazzjoni, fit-taħriġ u fl-inno- vazzjoni huwa kruċjali. Ekonomija li toħloq valur ogħla tista' tappoġġ- ja pagi aħjar mingħajr ma toħloq pressjoni inflazzjonarja eċċessiva. It-tieni nett, irridu nindirizzaw is-suq tal-akkomodazzjoni. Il-prezzijiet tal-kera u tal-pro- prjetà saru wieħed mill-akbar piżijiet fuq il-familji. Hemm bżonn ta' politika li żżid il-provvista b'mod sostenibbli, li tinkoraġġixxi akkomodazzjoni affordabbli, u li tipproteġi lill-aktar vulnerabbli minn żidiet esaġerati. It-tielet nett, irridu nsaħħu l-kompetizzjoni fis-swieq. Regolamentazzjoni effettiva u infurzar serju huma essenzjali biex jiġi żgurat li l-konsumaturi ma jkunux qed iħallsu aktar milli sup- post. Swieq li jaħdmu tajjeb huma kruċjali biex jinżammu prezzijiet ġusti. Ir-raba', irridu nirrevedu l-poli- tika fiskali. Il-piż tat-taxxa għandu jkun ġust u effiċjenti. Miżuri mmirati biex jgħinu lill-klassi medja u lill-aktar vulnerabbli jistgħu jagħmlu differ- enza reali fil-ħajja tan-nies. Dan jista' jinkludi reviżjoni tal-brackets tat-taxxa jew inċentivi speċifiċi għal familji bi dħul baxx u medju. Fl-istess ħin, irridu nkunu responsabbli fil-mod kif isir l-infiq pubbliku. Flus pubbliċi għandhom jintużaw b'mod għaqli u strateġi- ku, mhux biss biex jindirizzaw il-preżent, iżda wkoll biex jinvestu fil-futur. Dan ifisser li nagħmlu għażliet diffiċli, iżda meħtieġa, sabiex ma nħallux piżijiet żejda fuq ġenerazzjonijiet futuri. Importanti wkoll li nżidu t-trasparenza. Iċ-ċittadini għandhom dritt jimu x'inhu qed jiġri fl-ekonom- ija u x'qed isir biex jiġu indirizzati l-isfidi. Diskors onest u ċar huwa essenzjali biex tinbena fiduċja. Il-kwistjoni tal-purchasing power mhijiex teknika biss. Hija kwistjoni ta' kwalità tal-ħajja. Meta n-nies iħossu li qed jaħdmu aktar imma jaslu inqas, jinħoloq sens ta' frustrazzjoni u inġustizzja. Dan jista' jkollu kon- segwenzi soċjali u ekonomiċi serji, inkluż tnaqqis fil-motivazzjoni, żieda fl-istress u anke impatt fuq il-koeżjoni soċjali. Għalhekk, irridu naġixxu. Bħala Oppożizzjoni, aħna impenjati li nressqu proposti konkreti u li nżommu lill-gvern responsabbli. Imma din mhijiex biss battalja politika. Hija sfida nazzjonali li teħtieġ approċċ serju u koperazzjoni fejn possibbli. Malta għandha potenzjal kbir. Imma biex dan il-potenzjal jiġi realizzat, irridu nassiguraw li l-frott tal-ekonomija jasal għand kulħadd. Tkabbir li ma jtejjibx il-ħajja tan-nies mhuwiex tkabbir li jista' jdum. Irridu nżommu f 'moħħna li l-kejl tas-suċċess ekonomiku mhuwiex biss kemm nikbru bħala pajjiż. Huwa kemm il-familji tagħna jħossuhom siguri, kemm iż-żgħażagħ jaraw futur quddiem- hom, u kemm l-anzjani jistgħu jgħixu b'dinjità. U biex dan iseħħ, irridu nind- irizzaw bis-serjetà l-piż tal-ħajja u nsaħħu l-purchasing power tan-nies. Din mhijiex għażla. Hija ħtieġa. Li aħna kapaċi nwettquha. Il-piż tal-ħajja u l-isfida tal- purchasing power f 'Malta Meta n-nies iħossu li qed jaħdmu aktar imma jaslu inqas, jinħoloq sens ta' frustrazzjoni Kelliem tal-Oppożizzjoni għall-Finanzi u kandidat għall-elezzjoni ġenerali ADRIAN DELIA