Issue link: https://maltatoday.uberflip.com/i/1545612
05 aħbarijiet illum • IL-ĦADD 28 TA' ĠUNJU 2026 Il-kombinazzjoni ta' xemx qawwija, nuqqas ta' sħab, arja Afrikana u sistema stabbli ta' pressjoni għolja ħolqot il-kundizzjonijiet perfetti għal temperaturi rekord turi aktar moderati. Il-fenomenu kien akkumpanjat minn fluss qawwi ta' arja ġejja mid-Deżert tas-Saħara. Din l-arja, li diġà tkun estremament sħuna u niexfa, ġiet imbuttata lejn il-Med- iterran u mbagħad lejn il-qalba tal-Ewropa. Il-kombinazzjoni ta' xemx qaw- wija, nuqqas ta' sħab, arja Afrikana u sistema stabbli ta' pressjoni għolja ħolqot il-kundizzjonijiet perfetti għal temperaturi rekord. Franza: Simbolu tal-mewġa ta' sħana Jekk hemm pajjiż li sar simbolu tal-mewġa ta' sħana ta' dil-ġimgħa, dak huwa Franza. F'diversi reġjuni, it-temperaturi qabżu l-40°C, filwaqt li xi lokalita- jiet resqu lejn l-44°C. Dawn huma livelli li sa it snin ilu kienu meq- jusa kważi impossibbli għal ħafna partijiet tal-pajjiż. Pariġi, li hija mibnija b'am- mont kbir ta' konkrit u asfalt, kienet partikolarment vulner- abbli. Il-fenomenu magħruf bħala "urban heat island" jagħmel il-bliet ħafna aktar sħan mill-kampanja ta' madwarhom. Matul il-jum, il-konkrit jassorbi s-sħana, u matul il-lejl jirrilaxxa- ha bil-mod. Dan ifisser li f 'ċerti żoni urbani t-temperaturi billejl baqgħu qrib it-30°C. Meta l-iljieli ma jiksħux, jiżdied b'mod sinifikanti r-riskju ta' problemi tas-saħħa. Spanja u l-Portugall: L-Ewropa tan-nar Spanja hija mdorrija ma' sjuf estremi, iżda anke hemmhekk ħaf- na meteoroloġisti qed jiddeskrivu l-avveniment bħala straordinarju. Temperaturi ta' aktar minn 40°C ġew irreġistrati f 'ħafna reġjuni. F'Andalusia, fejn is-sħana hija komuni, il-kundizzjonijiet kienu qrib dawk osservati waqt l-aktar mewġiet ta' sħana estremi tal-aħħar deċennji. Il-problema ewlenija mhijiex biss is-sħana nnifisha. Il-pajjiż ilu snin jaffaċċja nixfa kronika. Meta l-art tkun niexfa, aktar enerġija mix-xemx tintuża biex issaħħan l-arja minflok biex tevapora l-ilma. Dan joħloq ċiklu li jsaħħaħ aktar it-temperaturi. L-istess qed jiġri fil-Portugall, fejn il-kundizzjonijiet qed iżidu r-riskju ta' nirien fil-foresti. Esperti jqisu l-kombinazzjoni ta' sħana estrema, veġetazzjoni niexfa u riħ bħala wieħed mill-akbar theddidiet naturali għar-reġjun. L-Italja u l-Balkani Fl-Italja, il-gvernijiet reġjonali introduċew restrizzjonijiet fuq xogħol fil-beraħ waqt l-aktar sigħat sħan. F'Ruma, Milan, Bologna u bliet oħra, ġew attivati pjanijiet ta' emerġenza. L-isptarijiet irrappurtaw żieda fil-każijiet ta' deidrazzjoni, heat exhaustion u heatstroke. It-tobba qed iwissu li l-periklu ma jaffet- twax biss lill-anzjani. Anke persuni żgħażagħ u b'saħħithom jistgħu jbatu effetti serji jekk ikunu esposti għal temperaturi estremi għal perjodi twal. Fil-Balkani, pajjiżi bħas-Serbja, il-Kroazja u l-Bożnija-Ħerzegovina wkoll esperjenzaw temperaturi ferm ogħla mill-medja. F'ċerti lokalitajiet ġew osservati differenzi ta' aktar minn 10 gradi Celsius meta mqabbla man-normal klima- toloġiku għal Ġunju. Żvilupp sorprendenti fit- Tramuntana tal-Ewropa Forsi l-aktar żvilupp sorprenden- ti huwa dak li qed jiġri fit-Tramun- tana tal-Ewropa. Pajjiżi bħall-Ġermanja, l-Olanda, il-Belġju u r-Renju Unit tradiz- zjonalment ma kinux mibnija biex jaffaċċjaw temperaturi bħal dawn. Ħafna djar m'għandhomx arja kkundizzjonata. Ħafna skejjel, uffiċini u sistemi ta' trasport ġew iddisinjati għal klima ħafna aktar moderata. Meta temperaturi ta' aktar minn 35°C jolqtu lil dawn il-pajjiżi, l-im- patti jistgħu jkunu aktar severi milli f 'pajjiżi Mediterranji fejn in-nies huma aktar imdorrijin. F'partijiet tal-Ġermanja, il-linji tal-ferroviji kellhom jiġu mmoni- torjati minħabba espansjoni terma- li tal-binarji. Fir-Renju Unit, skejjel għalqu u ġew introdotti miżuri speċjali biex jipproteġu lill-istuden- ti u lill-ħaddiema. Is-saħħa pubblika taħt pressjoni Waħda mill-akbar sfidi marbuta mal-mewġiet ta' sħana hija l-effett tagħhom fuq is-saħħa. Meta t-temperatura tal-ġisem tal-bniedem titla' wisq, il-mekka- niżmi naturali tat-tkessiħ jibdew jonqsu. Dan jista' jwassal għal heat exhaustion jew heatstroke, kundizzjoni medika serja li tista' tkun fatali. L-aktar gruppi vulnerabbli huma persuni anzjani, trabi u tfal żgħar, persuni b'mard tal-qalb jew respiratorju, ħaddiema fil-beraħ, u persuni li jgħixu waħedhom. L-esperjenza tal-mewġa ta' sħana tal-2003 tibqa' twissija qawwi- ja. Dak is-sajf, madwar 72,000 persuna mietu madwar l-Ewropa bħala riżultat dirett jew indirett tas-sħana. Minn dak iż-żmien 'l hawn, ħafna pajjiżi introduċew sistemi ta' twissija u pjanijiet ta' emerġenza. Madankollu, hekk kif il-mewġiet ta' sħana qed isiru aktar frekwenti, l-isfida qed tikber. Kif titqabbel mas-snin preċedenti? Meta wieħed iħares lejn id-data klimatika Ewropea, joħroġ mudell ċar ħafna. Is-snin l-aktar sħan fl-istorja moderna kollha seħħew fl-aħħar għaxar snin. Ir-rekords li darba kienu jdumu għexieren ta' snin issa qed jinkisru kull it snin. Fl-2019, Franza kisret ir-rekord nazzjonali tagħha. Fl-2022, ir-Renju Unit qabeż għall-ewwel darba l-40°C. Fl-2023 u fl-2025 ġew osservati mewġiet ta' sħana rekord f 'diversi pajjiżi Ewropej. Issa l-2026 qed tkompli l-istess xejra. L-aktar aspett importanti huwa li dak li darba kien meqjus bħala avveniment li jseħħ darba kull mitt sena qed isir ħafna aktar frekwenti. Ir-rwol tal-bidla fil-klima Ix-xjentisti ma jqisux il-bidla fil-klima bħala l-unika kawża tal-mewġa ta' sħana. Il-fatturi meteoroloġiċi naturali għadhom importanti. Madankollu, il-bidla fil-klima qed iżżid il-probabbiltà li dawn il-fatturi jwasslu għal temperaturi rekord. L-atmosfera globali llum hija aktar sħuna milli kienet qabel l-era industrijali. Dan ifisser li kull mewġa ta' sħana tibda minn punt tat-tluq ogħla. Bħala analoġija, huwa bħallikie- ku qed tibda tellieqa minn nofs it- triq minflok mill-bidu. Il-kundiz- zjonijiet li qabel kienu jipproduċu 35°C illum jistgħu jipproduċu 38°C jew 40°C. L-Ewropa qed tisħon b'rata aktar mgħaġġla mill-medja globali. Dan jagħmilha wieħed mill-kontinenti l-aktar esposti għall-effetti tas-sħa- na estrema. X'jista' jiġri fil-futur? Il-projezzjonijiet klimatiċi huma ċari. Jekk l-emissjonijiet globali tal-gassijiet serra jibqgħu għol- jin, il-mewġiet ta' sħana se jsiru aktar frekwenti, aktar twal u aktar intensi. Sal-aħħar tas-seklu, ġranet li llum huma meqjusa straordinarji jistgħu jsiru komuni f 'ħafna parti- jiet tal-Ewropa. Għal Malta, dan jista' jfisser aktar ġranet b'temperaturi ta' aktar minn 35°C, aktar iljieli tropikali fejn it-temperatura ma tinżilx taħt il-25°C, u aktar pressjoni fuq l-ilma, l-enerġija u s-servizzi tas-saħħa. Madwar l-Ewropa kollha, il-gvernijiet qed ikollhom jadattaw infrastruttura, sistemi ta' trasport, sptarijiet u bliet għal klima li qed tinbidel b'pass mgħaġġel. Il-mewġa ta' sħana ta' Ġunju 2026 għalhekk mhijiex biss storja dwar temperaturi rekord. Hija sin- jal ta' trasformazzjoni usa' fil-klima Ewropea. Dak li qed jesperjenzaw il-Maltin, il-Franċiżi, l-Ispanjoli, l-Italja u miljuni ta' Ewropej oħra din il-ġimgħa jista' jkun ritratt ta' dak li se jsir dejjem aktar komuni fis-snin u d-deċennji li ġejjin. Il-mistoqsija llum m'għadhiex jekk mewġiet ta' sħana bħal dawn humiex se jerġgħu jseħħu. Il-mistoqsija hija kemm se jkunu frekwenti, kemm se jkunu severi, u kemm l-Ewropa se tkun lesta biex tgħix magħhom.